Stalna postavka slika Miće Popovića i Vere Božičković Popović

Kako je u Kući Marjana Katića iz 1878. godine u oktobru 1989. otvoren legat

Šetalištem u ulici Jovana Cvijića u centru Loznice, nedaleko od Vukovog doma kulture, izdvaja se skladno građansko zdanje Kuće trgovca Marjana Katića, podignuto 1878. godine — upravo u godini Berlinskog kongresa kada je Srbija stekla punu državnu nezavisnost, a pogranična varošica uz Drinu počela da zamenjuje stare balkanske dućane zidanim spratnim kućama srednjoevropskog duha. Sa prizemljem namenjenim trgovini i prostranim, svetlim sobama visokih tavanica na spratu, Katićeva kuća zaštićena je kao nepokretno kulturno dobro — spomenik kulture (SK 739).

U tom obnovljenom zdanju 28. oktobra 1989. godine svečano je otvorena Stalna postavka slika Miće Popovića, nastala na osnovu umetnikovog poklona sopstvenih ulja na platnu, grafika, crteža i knjiga rodnoj Loznici, pri čemu je Mića Popović istom prilikom proglašen za prvog počasnog građanina grada. Tri godine kasnije, 1992. godine, zbirka je upotpunjena darovanim slikama njegove supruge i životne saputnice Vere Božičković Popović, čime je u okviru Centra za kulturu „Vuk Karadžić” uobličen jedan od najcelovitijih autorskih legata moderne umetnosti u unutrašnjosti Srbije.

Arhitektura same Katićeve kuće iz 1878. godine u velikoj meri doprinosi doživljaju izložbe: simetrično ulično pročelje sa profilisanim kordonskim i krovnim vencem, ritmom visokih prozora na spratu i nekadašnjim trgovačkim otvorima u prizemlju uvodi posetioca u tihe salonske odaje u kojima građansko nasleđe devetnaestog veka stupa u neposredan susret sa avangardnim slikarstvom druge polovine dvadesetog stoleća.

Biografska i duhovna veza Miće Popovića sa rodnom Loznicom i Vukovim nasleđem

Miodrag Mića Popović (1923–1996) rođen je u Loznici 12. juna 1923. godine u porodici učitelja Tomislava Popovića. Premda se porodica 1927. preselila u Beograd, zavičajni predeo Jadra, šljunak i svetlost Drine, kao i slobodarski i jezički duh Vukovog kraja ostali su trajno uporište njegovog celokupnog stvaralaštva. Kao student Akademije likovnih umetnosti, u proleće 1947. godine bio je među predvodnicima čuvene Zadarske grupe (zajedno sa Verom Božičković, Petrom Omčikusom, Kosarom Bokšan, Batom Mihailovićem, Ljubinkom Jovanović i Borislavom Mihajlovićem Mihizom), koja je napustila nastavu u znak otpora nametnutim dogmama socijalističkog realizma.

Višestruko obdaren kao slikar, esejista o umetnosti (Sudari i harmonije, Ishodište slike), romansijer, scenograf, reditelj igranih filmova jugoslovenskog novog filma (Čovek iz hrastove šume, Roj, Hasanaginica, Delije, Burduš) i redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti, Popović se zavičaju odužio i perom: za stogodišnjicu smrti Vuka Stefanovića Karadžića objavio je 1964. godine znamenitu biografsku studiju Vuk Stef. Karadžić i učestvovao u oblikovanju programa Vukovog sabora u Tršiću.

Od enformela do „Slikarstva prizora”: šta posetilac vidi na platnima u galeriji

Izbor radova u lozničkoj galeriji prati sve ključne preokrete Popovićeve umetnosti tokom punih pet decenija. Nakon ranih poetsko-figurativnih slika i autoportreta, krajem pedesetih i tokom šezdesetih godina Mića Popović postaje jedan od začetnika srpskog enformela — apstraktnog slikarstva zgusnute, nagorele materije, crnih i srebrnastih reljefnih nanosa u kojima je tražio čisto likovno dejstvo teksture i svetlosti.

Od 1969. godine umetnik pravi nov zaokret i otvara svoj najpoznatiji ciklus „Slikarstvo prizora”, bogato zastupljen upravo na zidovima Kuće Marjana Katića (platna poput Velike mrtve prirode, Građanskog prizora, kompozicija posvećenih liku pečalbara Gvozdena i omaža starim majstorima). Oslanjajući se na oštru svetlost, fotografsku tačnost detalja i ironično-kritički dijalog sa savremenim društvom, Popović je u prizorima sa železničkih čekaonica, radničkih klupa i slikarskog ateljea stvorio snažnu hroniku čovekove usamljenosti i dostojanstva.

Materično slikarstvo Vere Božičković Popović

Ravnopravan stub postavke čini šest izuzetnih radova Vere Božičković Popović (Brčko, 1920 – Beograd, 2002), jedne od najznačajnijih i najdoslednijih slikarki posleratnog modernizma u Srbiji. Dok se Mića Popović krajem šezdesetih vratio figuraciji i društvenom prizoru, Vera Božičković Popović ostala je čitavog veka verna istraživanju enformela i materičnog slikarstva.

Njene slike u lozničkom legatu građene su bez klasičnog crteža, nanošenjem i brazdanjem peska, kvarcnih zrna, katrana, smole i prigušenih zemljanih, oker i tamnosmeđih pigmenata na platno. Površine njenih radova podsećaju na geološke preseke tla, koru drveta ili rečni mulj posle povlačenja vode, uspostavljajući tih, smiren vizuelni kontrast prema narativnoj dramatici Popovićevih velikih prizora u susednim salama.

Predmeti iz ateljea i manifestacija „Mićini i Verini dani”

Pored slika, grafika i crteža, u posebnom kutku sprata predstavljeni su lični i ateljejski predmeti preneti iz beogradskog radnog prostora umetničkog para na Starom sajmištu: drveni štafelaj, bojom nataložene palete i četke, slikarski pribor, lična izdanja knjiga, katalozi zabranjivanih i prelomnih izložbi i dokumentarne fotografije.

Kustosku brigu o legatu vodi Centar za kulturu „Vuk Karadžić” Loznica, koji svake godine u junu — oko datuma rođenja Miće Popovića — priređuje višednevnu kulturnu smotru „Mićini i Verini dani” sa izložbama, projekcijama filmova, pozorišnim predstavama i izdavanjem časopisa Prizor. Zajedno sa obližnjim Muzejom Jadra u Pašićevoj ulici i Vukovim domom kulture, galerija zaokružuje središnji kulturni trougao Loznice.