Kulturna baština Podrinja: spomenici, manastiri, tvrđave i živi običaji
Kulturno nasleđe uz Drinu obuhvata raspon od rimskih bazilika i mozaika u Skelanima i vizantijskih utvrđenja na Orlovinama, preko srednjovekovnih manastira, tvrđava i nekropola stećaka, osmanske mostogradnje u Višegradu i međuratne dvorske arhitekture u Banji Koviljači i Malom Zvorniku, sve do memorijalnih kosturnica iz XX veka i živih narodnih običaja Jadra.
Srodna rubrika: Manifestacije, sabori i regate u Podrinju
Zavičajni sabori u Tršiću, spustovi čamaca na Drini, Dani međaša, Somovijada, Kraljevski karneval i Sajam meda izdvojeni su u posebnom pregledu: Otvori indeks Manifestacije u Podrinju (10 vodiča) →
Koja su kulturna dobra u Podrinju pod međunarodnom i nacionalnom zaštitom?
Dolina Drine na prostoru Srbije i Bosne i Hercegovine nosi dva upisa na UNESCO listu svetske kulturne baštine. Prvi je pojedinačni upis Mosta Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu iz 2007. godine (Ref. 1260), vrhunskog ostvarenja klasične osmanske arhitekture dvorskog neimara Mimara Sinana, čiju je istorijsku sudbinu u svetsku književnost uveo Ivo Andrić romanom Na Drini ćuprija. Drugi je serijski međudržavni upis Stećci — srednjovekovna nadgrobna groblja iz 2016. godine (Ref. 1504), u kom srpsko Podrinje predstavljaju nekropole Mramorje u Perućcu i Mramorje u Rastištu, dok se na bosanskohercegovačkoj strani sliva nalaze brojne zaštićene nekropole u opštinama Foča, Goražde, Rudo, Višegrad, Srebrenica i Zvornik, o čemu šire govori sinteza Stećci u Podrinju.
Stub pismenosti i duhovnog kontinuiteta na desnoj obali čine dva velika manastirska središta: manastir Tronoša u Koreniti kod Loznice — zadužbina kralja Dragutina i kraljice Kataline obnovljena 1559. godine, u kojoj je mladi Vuk Stefanović Karadžić sticao prva znanja i u kojoj se svakog Velikog četvrtka prislužuju čuvene ratarske sveće — te manastir Rača podno Tare kod Bajine Bašte, čuven po račanskoj prepisivačkoj školi XVII veka i čuvanju Miroslavljevog jevanđelja u Drugom svetskom ratu. Utvrđeno nasleđe i inženjerske poduhvate XX veka predstavljaju tvrđava Đurđev grad iznad Zvornika, ranovizantijski kompleks Orlovine, Podzemni grad Karađorđevića u Malom Zvorniku, Stari most kralja Aleksandra I i reprezentativni Kur-salon u Banji Koviljači.
Muzejske i galerijske zbirke u Loznici predvode Muzej Jadra i Stalna postavka slika Miće Popovića i Vere Božičković Popović, dok antičko nasleđe srednje Drine čuva Rimski municipijum u Skelanima. Posebno mesto pripada kulturi sećanja: spomen-kosturnicama iz Prvog svetskog rata u Tekerišu, na Gučevu i Mačkovom kamenu, kao i Memorijalnom centru Srebrenica – Potočari posvećenom žrtvama genocida iz jula 1995. godine. U okrilju baštine nalazi se i srodna celina Manifestacije u Podrinju, gde su izdvojena trajna saborovanja, regate i kulturne svečanosti regiona.
Donje Podrinje i Jadar
Manastir Tronoša
Manastir Tronoša leži u šumovitoj kotlini Tronoške reke u katastarskoj opštini Korenita, na teritoriji Grada Loznice, oko sedamnaest kilometara jugoistočno od gradskog središta i u…
Ratarske sveće u Tronoši
Izlivanje i paljenje ratarskih, odnosno oračkih sveća u manastiru Tronoši kod Loznice jedan je od najstarijih i najsloženijih živih zavetnih običaja u čitavom Podrinju. Svake godine…
Simboli Grada Loznice — grb i zastava
Zvanični simboli Grada Loznice — osnovni, srednji i veliki grb, kao i kvadratna zastava Grada — utvrđeni su Odlukom Skupštine grada Loznice usvojenom 21. marta 2018. godine…
Spomen-kosturnica na Gučevu
Spomen-kosturnica na Crnom vrhu (779 m), najvišoj tački planine Gučevo iznad Banje Koviljače i Loznice, uzdiže se u obliku kamene piramide visoke 16,85 metara sa dvoglavim orlom…
Spomen-kosturnica u Tekerišu
Znamenito mesto Spomen-kosturnica u Tekerišu nalazi se u gornjojadarskom selu Tekerišu na istočnom rubu teritorije Grada Loznice, pod južnim padinama planine Cer. Na mestu gde su u…
Muzej Jadra u Loznici
Muzej Jadra u Loznici središnja je muzejska ustanova donjeg Podrinja i oblasti Jadra, smeštena u reprezentativnom zdanju „Stare apoteke” u Pašićevoj ulici u starom gradskom jezgru…
Stalna postavka slika Miće Popovića i Vere Božičković Popović
Stalna postavka slika Miće Popovića i Vere Božičković Popović smeštena je u središnjoj pešačkoj ulici Jovana Cvijića u Loznici, na spratu reprezentativne trgovačke kuće Marjana…
Lilanje (paljenje petrovdanskih lila) u Podrinju
Paljenje petrovdanskih lila — u narodu poznato kao lilanje — živopisan je letnji običaj koji se uoči Petrovdana, 11. jula uveče, održava u Jadru, Rađevini, Azbukovici i u naseljima…
Vuk Stefanović Karadžić i Tršić — zavičajni koren jezičke reforme
Životni i reformatorski put Vuka Stefanovića Karadžića (1787–1864) duboko je ukorenjen u seoskom i ustaničkom svetu Tršića, Loznice i Jadra u zaleđu donje Drine. Od prvih slova…
Dvorana Kur-salon u Banji Koviljači
Dvorana Kur-salon nalazi se na severnom obodu prostranog banjskog parka u Banji Koviljači, u sastavu grada Loznice, u neposrednom podnožju planine Gučevo i dolini donje Drine…
Kulturni predeo Tršić–Tronoša (Predeo izuzetnih odlika)
Predeo izuzetnih odlika „Kulturni predeo Tršić–Tronoša” zaštićeno je područje na teritoriji grada Loznice u Jadru, proglašeno Uredbom Vlade Republike Srbije 2019. godine na ukupnoj…
Zvorničko područje i Rađevina
Tvrđava Đurđev grad iznad Zvornika
Tvrđava Đurđev grad — u zvaničnim registrima upisana i kao Stari grad Zvornik, a po naselju na vršnom platou poznata i kao Kula Grad — predstavlja najprostraniji i slojevima…
Podzemni grad Karađorđevića („Kamena devojka”)
Podzemni grad Karađorđevića u Malom Zvorniku nekadašnje je tajno ratno komandno mesto kralja Aleksandra I Karađorđevića i Vrhovne komande Kraljevine Jugoslavije, izdubljeno u…
Mačkov kamen na Jagodnji
Znamenito mesto Mačkov kamen nalazi se na proplanku planine Jagodnje na nadmorskoj visini od 923 metra, na samoj tromeđi opština Krupanj, Ljubovija i Mali Zvornik u visokom zaleđu…
Most kralja Aleksandra I Karađorđevića (Stari most)
Most kralja Aleksandra I Karađorđevića — u svakodnevnom govoru obeju obala poznat kao Stari most — čelični je rešetkasti most preko Drine koji neposredno spaja gradska središta…
Arheološki lokalitet Orlovine iznad Malog Zvornika
Arheološki lokalitet Orlovine zauzima dominantan šumoviti greben strmog brda neposredno iznad Malog Zvornika i betonske brane Hidroelektrane „Zvornik” na desnoj obali Drine…
Srednji tok Drine, Tara i Azbukovica
Nekropola stećaka Mramorje u Perućcu
Nekropola stećaka Mramorje (u starijoj lokalnoj tradiciji beležena i kao Bagruša) nalazi se u samom naselju Perućac, na niskoj aluvijalnoj terasi uz desnu obalu Drine, trinaest…
Manastir Rača kod Bajine Bašte
Manastir Rača sa crkvom Vaznesenja Hristovog smešten je u zaklonjenoj šumovitoj dolini na izlazu rečice Rače iz duboke klisure na istočnim padinama planine Tare, šest kilometara…
Nekropola stećaka Mramorje u Rastištu
Nekropola stećaka Mramorje u Rastištu nalazi se u rasutom planinskom selu Rastište na zapadnom rubu Nacionalnog parka Tara, neposredno uz državnu granicu Srbije sa Bosnom i…
Rimski municipijum u Skelanima (Municipium Malvesiatium)
Arheološko područje antičkog grada Municipium Malvesiatium prostire se u naselju Skelani na ravnoj aluvijalnoj terasi leve obale Drine, u opštini Srebrenica (Republika Srpska, Bosna…
Most „Bratoljub” (Ljubovija – Bratunac)
Most „Bratoljub” savremeni je međudržavni drumski i pešačko-biciklistički prelaz preko srednjeg toka Drine koji povezuje opštinu Ljubovija u Srbiji sa opštinom Bratunac u Bosni i…
Kućica na Drini kod Bajine Bašte
Kućica na Drini mala je drvena građevina podignuta na usamljenoj krečnjačkoj steni usred matice reke Drine, na severnom izlazu iz Bajine Bašte prema Rogačici i Ljuboviji. Nastala u…
Memorijalni centar Srebrenica – Potočari
Memorijalni centar Srebrenica – Potočari Spomen-obilježje i mezarje za žrtve genocida iz 1995. godine državna je memorijalna, dokumentaciona i obrazovna ustanova Bosne i Hercegovine…
Stećci u Podrinju — UNESCO nekropole i lokalna mramorja
Duž čitavog toka Drine i njenih pritoka — od gornjih dolina oko Foče, Ustikoline i Goražda, preko Srebrenice, Perućca, Rastišta i Bratunca, do Ljubovije, Malog Zvornika, Zvornika i…
Uzvodne deonice i gornja Drina
Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu
Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu premošćuje Drinu na mestu gde reka izlazi iz duboke gornjodrinske klisure u višegradsku kotlinu, neposredno uzvodno od ušća Rzava. Podignut…
Na Drini ćuprija — stvarna istorija mosta i roman Ive Andrića
Malo je građevina u evropskoj kulturi čija je materijalna prošlost u javnoj svesti toliko čvrsto srasla sa jednim književnim delom kao što je to Most Mehmed-paše Sokolovića u…
