Istorija Podrinja: razvoj varoši, pruge, hidroelektrana, ratova i poplava

Četiri tematske ose za razumevanje prošlosti doline Drine

1. Razvoj varoši i saobraćajnica: Da bi se razumelo zašto je Loznica iz ustaničkog šanca na Bairu izrasla u središte čitavog Jadra, sinteza Loznica i Jadar kroz vekove prati kontinuitet naseljavanja od antičkih rudarskih i putnih tragova, preko Boja na Loznici 1810. i formiranja varoši u XIX veku, do industrijskog rasta u XX stoleću. Na tu sliku nadovezuje se Pruga kroz Podrinje — povest železničke veze od Šapca preko Lešnice, Loznice i Banje Koviljače do Brasine i Zvornika, od stare pruge uskog koloseka iz 1910. i normalnog koloseka iz 1950, preko gašenja putničkih vozova 2000-ih do obnove saobraćaja 2018. godine.

2. Inženjerski preobražaj reke: Druga polovina XX veka promenila je geografsku kartu srednje Drine podizanjem velikih brana. Članci Hidroelektrana Zvornik i Hidroelektrane u Bajinoj Bašti i Zaovinama objašnjavaju kako su pionirski posleratni radovi u Malom Zvorniku (1948–1955), gradnja 90 metara visoke brane u Perućcu (1966) i probijanje tunela do reverzibilne akumulacije u Zaovinama (1982) potopili nekadašnje brzake, izmestili delove naselja poput Diviča i stvorili današnji energetski i jezerski pejzaž.

3. Ratovi i mesta sećanja XX veka: U jesen 1914. godine planinski venci iznad desne obale Drine postali su poprište višenedeljnih borbi srpske i austrougarske vojske, obrađenih u pregledu Bitka na Drini 1914: Gučevo, Jagodnja i Mačkov kamen. Osam decenija kasnije, tokom rata u Bosni i Hercegovini, pad zaštićene zone Ujedinjenih nacija u julu 1995. doveo je do najtežeg zločina u savremenoj istoriji regiona, obrađenog na osnovu presuda međunarodnih sudova i dokumentacije Memorijalnog centra u tekstu Srebrenica 1995: genocid i kultura sećanja.

4. Savremene prirodne nepogode i obnova: Tri povezane hronologije — regionalni pregled Poplave 2014. u Podrinju, te lokalne studije Poplave i klizišta u Krupnju 2014. i Poplave u Loznici i okolini 2014. — precizno razdvajaju majski ciklon „Tamara” od avgustovskih bujičnih provala oblaka na Štiri i u Banji Koviljači, beležeći postavljanje pontonskog mosta u Dragincu i višegodišnju obnovu kuća, nasipa i mostova s obe strane Drine.