Mesta u Podrinju: gradovi, varoši i sela po deonicama toka
Naselja u dolini Drine i njenom neposrednom zaleđu oblikovana su rečnim prelazima, ušćima pritoka i starim karavanskim putevima koji su spajali Panoniju sa unutrašnjošću Dinarskih planina. Ovaj indeks okuplja dvadeset dva pojedinačna vodiča za gradove, banje, znamenita sela i istorijske župe u Srbiji i Bosni i Hercegovini, razvrstana od donjeg toka i Jadra do gornje Drine i Polimlja.
Kako u Podrinju razlikovati naseljeno mesto, grad, opštinu i mikroregiju?
Prilikom čitanja podataka o stanovništvu, površini i nadležnim ustanovama u Podrinju najčešća zabuna nastaje kada se isto ime upotrebi za samo gradsko naselje i za znatno širu jedinicu lokalne samouprave. Tako u Republici Srbiji naselje Loznica prema Popisu 2022. broji 19.515 stanovnika, dok čitav Grad Loznica sa 54 naseljena mesta — među kojima su i Banja Koviljača, Tršić, Lešnica, Korenita, Draginac i Tekeriš — ima 72.062 stanovnika. Na isti način varoš Bajina Bašta jeste sedište opštine kojoj pripadaju i Perućac, Rača, Rogačica, Zaovine i Rastište.
Sa druge strane Drine, u Bosni i Hercegovini, administrativno uređenje prati državni okvir sa dva entiteta — Republikom Srpskom i Federacijom Bosne i Hercegovine (u čijem sastavu u gornjem toku deluje Bosansko-podrinjski kanton Goražde). Tako gradovi Bijeljina i Zvornik, te opštine Bratunac, Srebrenica (kojoj pripada i naselje Skelani), Višegrad, Rudo i Foča pripadaju entitetu Republika Srpska, dok Grad Goražde i susedna Općina Foča u FBiH sa sedištem u Ustikolini čine Bosansko-podrinjski kanton u Federaciji BiH. Zvanični demografski podaci u BiH vezuju se za Popis stanovništva iz 2013. godine.
Pored upravnih granica, u svakodnevnoj orijentaciji jednako su važne tradicionalne župe i oblasti čija imena nećete naći na tablama opština, ali bez njih nije moguće razumeti lokalnu kulturu: Jadar oko Loznice i istoimene reke, Rađevina oko Krupnja, Azbukovica oko Ljubovije, Osat u luku srednje Drine između Srebrenice i Skelana, te susedne ravnice Mačva (oko Badovinaca i Bogatića) i Semberija (oko Janje i Bijeljine).
| Deonica toka | Desna obala i istočno zaleđe | Leva obala i zapadno zaleđe | Glavni drumski ili pešački prelaz |
|---|---|---|---|
| Donje Podrinje i ušće | Badovinci (Mačva), Lešnica, Loznica, Tršić, Banja Koviljača | Bijeljina, Janja (Semberija), Šepak, Kozluk | Pavlovića most (Badovinci – Popovi) i Trbušnica – Šepak |
| Zvorničko područje | Mali Zvornik, Krupanj (zaleđe Rađevine) | Zvornik, Divič | Karakaj (vozila) i Stari most kralja Aleksandra I (pešaci) |
| Srednji tok | Ljubovija (Azbukovica), Bajina Bašta, Perućac | Bratunac, Srebrenica (zaleđe), Skelani | Most Bratoljub (Ljubovija – Bratunac) i most Bajina Bašta – Skelani |
| Uzvodne deonice | Višegrad, Rudo (dolina Lima), Goražde, Ustikolina, Foča (sve u BiH) | Višegrad, Goražde, Ustikolina, Foča (sve u BiH) | Unutardržavni gradski mostovi u Višegradu, Goraždu, Ustikolini i Foči |
Donje Podrinje i Jadar
Loznica
Loznica je najveće gradsko središte srpskog dela donjeg Podrinja i istorijske oblasti Jadar, smeštena na obalama rečice Štire podno severnih obronaka Gučeva. Iako reka Drina protiče…
Tršić
Tršić je brdsko selo i zaštićeno znamenito mesto od izuzetnog značaja u sastavu Grada Loznice, smešteno u šumovitoj dolini rečice Žeravije sedam kilometara jugoistočno od lozničkog…
Banja Koviljača
Banja Koviljača je gradsko i banjsko naselje u sastavu Grada Loznice, položeno između prostrane šljunkovite desne obale Drine i gustih bukovih šuma planine Gučevo, šest kilometara…
Lešnica
Lešnica je veliko ravničarsko-podgorsko naselje u severnom delu Grada Loznice, smešteno osamnaest kilometara severno od lozničkog centra u plodnom pojasu između donjeg toka Drine…
Janja
Janja je veliko ravničarsko naselje na severoistoku Bosne i Hercegovine, smešteno u sastavu Grada Bijeljine (entitet Republika Srpska) na obema obalama reke Janje svega dva i po…
Bijeljina
Bijeljina je grad u severoistočnom delu Bosne i Hercegovine (entitet Republika Srpska) i glavno urbano, privredno, kulturno i obrazovno središte ravničarske oblasti Semberije…
Badovinci
Badovinci su prostrano ravničarsko selo u opštini Bogatić, položeno neposredno uz desnu obalu širokog, meandarskog donjeg toka Drine u severozapadnoj Mačvi. Dok matica reke ovde…
Zvorničko područje i Rađevina
Zvornik
Zvornik leži u severoistočnom delu Bosne i Hercegovine, na levoj obali Drine, tačno na mestu gde reka napušta uski brdski tesnac između ogranaka Majevice i Boranje i otvara se prema…
Mali Zvornik
Mali Zvornik je gradsko naselje i sedište površinski najmanje opštine u Mačvanskom okrugu, izduženo duž tesnaca desne obale Drine ispod šumovitih obronaka Boranje, tačno naspram…
Krupanj
Krupanj je gradsko naselje i istorijsko središte brdsko-planinske oblasti Rađevine, smešteno u zelenoj kotlini zapadne Srbije gde se spajaju četiri brdske rečice — Bogoštica…
Divič
Divič je naselje u severoistočnoj Bosni i Hercegovini, u sastavu Grada Zvornika (entitet Republika Srpska), podignuto na potkovičastom poluostrvu koje duboko zalazi u Zvorničko…
Srednji tok Drine, Tara i Azbukovica
Bajina Bašta
Bajina Bašta je gradsko naselje i središte istoimene opštine na desnoj obali srednjeg toka Drine, smešteno u zaklonjenoj kotlini neposredno ispod severoistočnih padina planine Tare…
Ljubovija
Ljubovija je gradsko naselje na desnoj obali srednjeg toka Drine, smešteno nedaleko od ušća reke Ljuboviđe kao jedino urbano, upravno i saobraćajno središte brdsko-planinske oblasti…
Bratunac
Bratunac se nalazi u istočnom delu Bosne i Hercegovine, u prostranoj aluvijalnoj ravni na levoj obali srednje Drine, tačno naspram Ljubovije u Srbiji. Kao središte Opštine Bratunac…
Srebrenica
Srebrenica je smeštena u istočnoj Bosni i Hercegovini, u uskoj i šumovitoj dolini rečice Križevice u brdskom zaleđu srednje Drine, jedanaest kilometara južno od Bratunca. Sedište je…
Skelani
Skelani leže u istočnom delu Bosne i Hercegovine, na ravnoj rečnoj terasi leve obale srednje Drine, tačno naspram Bajine Bašte u Srbiji. Naselje administrativno pripada Opštini…
Azbukovica
Azbukovica je izrazito brdsko-planinska istorijsko-geografska oblast u zapadnoj Srbiji, oslonjena na desnu obalu srednjeg toka Drine sa upravnim središtem u Ljuboviji. Oivičena…
Uzvodne deonice i gornja Drina
Višegrad
Višegrad leži u istočnom delu Bosne i Hercegovine, u prostranoj kotlini na samom izlazu Drine iz strme višegradske klisure i na mestu gde se u nju sa istoka uliva reka Rzav. Kao…
Goražde
Goražde se nalazi u jugoistočnom delu Bosne i Hercegovine, na obema obalama gornjeg toka Drine u prostranoj kotlini između obronaka Jahorine i Vučevica. Grad je administrativno…
Foča
Foča leži u jugoistočnom delu Bosne i Hercegovine, na samom ušću planinske reke Ćehotine u bistri gornji tok Drine, dvadeset pet kilometara nizvodno od mesta gde od Tare i Pive kod…
Ustikolina
Ustikolina je naselje i upravno sedište Općine Foča u FBiH (poznate i kao Foča-Ustikolina) u sastavu Bosansko-podrinjskog kantona Goražde, Federacija Bosne i Hercegovine. Smeštena…
Rudo
Rudo je varoš i sedište Opštine Rudo u entitetu Republika Srpska, na krajnjem jugoistoku Bosne i Hercegovine, smešteno na desnoj terasi reke Lim dvadesetak kilometara pre njenog…
