Gornji tok Drine: Goražde, Ustikolina i Foča u jednom danu

Šta odlikuje gornji tok Drine između Goražda i Foče?

Za razliku od srednjeg toka gde su Višegradsko, Perućačko i Zvorničko jezero umirili maticu u duge akumulacije, uzvodno od Kopača i Goražda pa sve do nastanka reke od Tare i Pive kod Šćepan Polja teče slobodna, bistra i hladna planinska gornja Drina. Magistralni put M-20 prati tu zelenu reku kroz blago proširene kotline i suženja usečena u paleozojske škriljce, peščare i konglomerate, povezujući u svega trideset pet kilometara tri administrativne celine unutar Bosne i Hercegovine: Grad Goražde i Općinu Foča u FBiH (Ustikolina) u sastavu Bosansko-podrinjskog kantona Goražde (Federacija Bosne i Hercegovine), te Opštinu Foča u entitetu Republika Srpska.

Ruta nema nikakvih administrativnih barijera na međuentitetskoj liniji i odvija se dvosmernim magistralnim asfaltom u dobrom stanju, pa se podjednako lako izvodi od severoistoka ka jugozapadu (Goražde -> Ustikolina -> Foča) ili u obrnutom, nizvodnom redosledu.

Prva celina: Goražde na dve obale i crkva u Donjoj Sopotnici

Na severoistočnom pragu Goražda, tri i po kilometra od gradskog središta neposredno uz magistralu M-20 prema Kopačima i Višegradu, u naselju Donja Sopotnica stoji Crkva Svetog Georgija (nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine). Zadužbinu je sredinom 15. veka (1446–1454) podigao herceg Stefan Vukčić Kosača, o čemu svedoči ktitorski natpis nad ulazom, dok su u zidove ugrađene i rimske antičke spolije i srednjovekovni stećci. Upravo pri ovom hramu između 1519. i 1523. godine radila je čuvena Goraždanska štamparija — prva štamparija na tlu Bosne i Hercegovine i druga najstarija kod Srba nakon Crnojevića štamparije na Cetinju — koju je opremio Božidar Ljubavić iz Venecije i u kojoj su braća Teodor i Đurađ Ljubavić odštampali ćirilični Služabnik, Psaltir s posledovanjem i Molitvenik.

U samom središtu Goražda (prema Popisu u BiH iz 2013. godine 20.897 stanovnika u gradu/općini i 11.806 u gradskom naselju), lagana šetnja uređenim obalskim šetalištima povezuje gradske mostove nad brzom Drinom. Posebnu tehničku i dokumentarnu vrednost ima pešačka čelična konstrukcija poznata kao „Most ispod mosta”, montirana 1994. godine ispod kolovozne ploče glavnog gradskog Mosta Alije Izetbegovića kako bi stanovnicima omogućila zaštićen prelaz između leve i desne obale tokom ratne opsade grada.

Druga i treća celina: Ustikolina na ušću Koline i istorijsko jezgro Foče

Vožnja magistralom M-20 uzvodno uz levu pa desnu stranu doline nakon 23 kilometra dovodi u mirno naselje Ustikolina (sedište Općine Foča u FBiH, koja je na Popisu 2013. brojala 1.933 stanovnika), smešteno na ušću bistre planinske rečice Koline u Drinu, na starom karavanskom prelazu dubrovačkog puta. U središtu naselja uzdiže se vitka kamena munara Turhan Emin-begove džamije, koju lokalna tradicija i istoriografska literatura vezuju za 1448–1449. godinu kao najstariju džamiju u Bosni i Hercegovini; nakon potpunog rušenja u ratu 1992. godine, objekat je obnovljen i ponovo otvoren 2007. godine.

Još 12 kilometara uzvodno putem M-20 otvara se kotlina Foče (Opština Foča, Republika Srpska; prema Popisu 2013. godine 18.288 stanovnika u opštini i 11.237 u gradskom naselju), nekadašnje razvijene srednjovekovne Hoče i sedišta osmanskog Hercegovačkog sandžaka, položene na samom ušću reke Ćehotine u Drinu. Obilazak počinje na centralnom Trgu kralja Petra u JU Muzej Stare Hercegovine, čije stalne postavke prikazuju arheološko i srednjovekovno nasleđe zemlje Kosača, staru gradsku čaršiju i kujundžijsko-nožarske zanate, rad dr Rista Jeremića i istorijske epohe 20. veka.

Od muzeja se pešice penje kratkom kaldrmisanom padinom u staru trgovačku Prijeku čaršiju do kamene Sahat-kule Mehmed-paše Kukavice iz 1758. godine (visoke dvadeset metara, sa satnim mehanizmom i prepoznatljivim kvaderima sige), a potom spušta na desnu obalu Ćehotine do Aladža džamije (Šarene džamije) Hasana Nazira. Podignuta 1549. godine u delu bliskih saradnika škole Mimara Sinana kao jedno od najskladnijih ostvarenja klasične osmanske arhitekture na Balkanu i upisana kao nacionalni spomenik BiH, Aladža je srušena do temelja 1992. godine, a zatim uz učešće domaćih i međunarodnih konzervatora verno obnovljena sa ugradnjom sačuvanih kamenih fragmenata i oslikanom unutrašnjošću i svečano otvorena u maju 2019. godine.

Kraća gradska varijanta i prostorna veza ka Šćepan Polju i Višegradu

Ako ne želite da prelazite celu magistralnu osu u jednom danu, ruta se jednostavno skraćuje na jednu od dve gradske celine: trosatnu šetnju istorijskim jezgrom Foče (Muzej Stare Hercegovine, Prijeka čaršija, Sahat-kula, Aladža džamija i mostovi na ušću Ćehotine) sa kratkim izletom do Ustikoline, ili poludnevni boravak u Goraždu i Donjoj Sopotnici.

Južno od Foče magistralni put nastavlja još oko dvadeset pet kilometara uzvodno uz suženu klisuru gornje Drine do Šćepan Polja na granici sa Crnom Gorom, gde se ispod srednjovekovnog Soko-grada hercega Stefana na nultom kilometru spajaju planinske reke Tara i Piva (ta deonica puta uz gornju klisuru je znatno uža i zahtevnija za vožnju od ravnijeg i šireg koridora Foča–Goražde, dok se prema jugu duž Sutjeske odvaja put za Tjentište i Nacionalni park „Sutjeska”). Severoistočno od Goražda, nizvodno preko Novog Goražda (Kopača) prema ušću Lima i izletu kroz Višegrad, magistrala ulazi u kanjonsku i jezersku etapu srednje Drine.