Đački Vukov sabor u Tršiću i Loznici

Kako je u maju 1972. nastao Đački Vukov sabor i po čemu je jedinstven

Gotovo četiri decenije nakon pokretanja prvog septembarskog Vukovog sabora (1933), prosvetni i kulturni poslenici u Loznici uočili su da desetine hiljada đaka svakog proleća obilaze Tršić u okviru školskih ekskurzija, ali da im nedostaje sopstvena stvaralačka manifestacija u kojoj bi sami učenici bili glavni akteri, a ne samo posetioci muzejskog domaćinstva. Iz te pedagoške ideje u maju 1972. godine rođen je Đački Vukov sabor, čiju organizaciju vodi Centar za kulturu „Vuk Karadžić” iz Loznice uz podršku Grada Loznice i resornih ministarstava kulture i prosvete.

Za razumevanje kulturnog kalendara Jadra ključno je znati da su Đački Vukov sabor i Vukov sabor dve potpuno samostalne manifestacije. Dok septembarski Vukov sabor spaja akademsku slavistiku, tradicionalnu saborsku besedu i velike dramske ili muzičke produkcije nacionalnih ustanova, majski Đački Vukov sabor održava se u drugoj polovini maja tokom četiri do pet dana, u celosti je posvećen osnovcima i srednjoškolcima i vodi sopstvenu numeraciju godišnjih izdanja od 1972. godine.

Prolećni termin u drugoj polovini maja odabran je smisleno: on se oslanja na završnicu školske godine, dane slovenske pismenosti Svetih Ćirila i Metodija i vreme kada ozelenela dolina rečice Žeravije omogućava celodnevni rad đačkih grupa na otvorenom — na Saborištu, u dvorištu Vukove spomen-kuće i duž šumskih staza prema manastiru Tronoša.

Kreativne đačke radionice, pozorišni susreti i literarni konkurs

Živo jezgro Đačkog Vukovog sabora čine tematske kreativne radionice raspoređene po autentičnim brvnarama, vajatima, kačarama i namenskim paviljonima znamenitog mesta Tršić — u Muzeju jezika i pisma, Kući pisaca, Kaligrafskoj radionici, vodenici i Obrazovno-kulturnom centru. Učenici iz različitih gradova Srbije i srpskog govornog prostora u regionu nekoliko dana rade sa istaknutim mentorima u kaligrafskoj radionici (gde izučavaju lepotu ustavne i brzopisne ćirilice i inicijala iz starih rukopisnih knjiga), etnološkoj radionici (u kojoj beleže narodne običaje, zagonetke i zavičajne govore), likovnoj, dramskoj, muzičko-folklornoj i novinarsko-literarnoj radionici, koja na kraju sabora priprema i štampa posebno đačko saborsko glasilo.

Posebnu pažnju najmlađih privlače radionice starih zanata — tkanja na razboju, pustovanja vune, opančarstva, duboreza i grnčarstva — u kojima deca rukama upoznaju predmete kakve je Vuk Karadžić opisao u prvom izdanju Srpskog rječnika (1818). Poslednjeg dana radioničkog ciklusa dvorišta i trijemovi u Tršiću pretvaraju se u izložbu dečjih kaligrafskih listova, crteža, fotografija i etnoloških beležaka.

Scenski i književni deo manifestacije povezuje Vukov dom kulture u Loznici i otvorenu pozornicu Saborišta u Tršiću. Tokom saborskih dana održavaju se susreti dečjih i omladinskih pozorišnih grupa, revije školskih horova i folklornih ansambala, gostovanja najpoznatijih savremenih pisaca za decu i mlade i svečano uručenje nagrada pobednicima republičkog literarnog konkursa za učenike osnovnih i srednjih škola.

Republičko takmičenje iz srpskog jezika i jezičke kulture u Tršiću

Završna nedelja Đačkog Vukovog sabora ima jedinstven značaj u obrazovnom sistemu Srbije: toga dana u Osnovnoj školi „Vukova spomen-škola” u Tršiću održava se Republičko takmičenje iz srpskog jezika i jezičke kulture za učenike sedmog i osmog razreda osnovnih škola, u zajedničkoj organizaciji Ministarstva prosvete i Društva za srpski jezik i književnost Srbije. Stotine učenika koji su prethodno prošli opštinske i okružne nivoe selekcije dolaze upravo u Vukovo rodno selo da pokažu znanje iz gramatike, akcentologije, pravopisa i istorije književnog jezika.

Dok takmičarska komisija pregleda radove u školi, za učenike i njihove nastavnike na otvorenom Saborištu i oko Vukove spomen-kuće priređuje se završni kulturno-umetnički program, čime se školsko nadmetanje pretvara u svečani doživljaj maternjeg jezika na samom njegovom izvorištu.

46. Đački Vukov sabor u maju 2017. i gradnja centra i staze ka Tronoši

Četrdeset šesti Đački Vukov sabor održan je krajem maja 2017. godine (svečano otvaranje i središnji programi 26. maja 2017) u petodnevnom trajanju u Loznici i Tršiću, okupivši darovite učenike osnovnih i srednjih škola iz gradova širom Srbije, Republike Srpske (Bosna i Hercegovina) i Crne Gore. Saborske svečanosti u velikoj sali Vukovog doma kulture u Loznici otvorio je Vladan Vukosavljević, ministar kulture i informisanja u Vladi Republike Srbije, dok je učenike, mentore i prosvetne radnike u ime domaćina pozdravio gradonačelnik Loznice Vidoje Petrović. Tokom pet dana izveden je pun splet radionica, predavanja, koncerata i pozorišnih predstava za mlade, zaokružen tradicionalnim Republičkim takmičenjem iz srpskog jezika za osnovce.

Izdanje iz maja 2017. godine ostalo je zabeleženo i kao neposredni uvod u najveće infrastrukturno ulaganje u Tršić još od uređenja Saborišta 1964. godine. Prilikom otvaranja 46. Đačkog Vukovog sabora predstavnici Ministarstva kulture i uprave Grada Loznice obišli su na terenu radove na izgradnji pešačke staze od Vukove spomen-kuće do manastira Tronoša, kao i završne radove na novom multifunkcionalnom Obrazovno-kulturnom centru „Vuk Karadžić” na ulazu u kompleks u Tršiću.

Podizanjem tog savremenog centra sa smeštajnim sobama, amfiteatrom, učionicama i kabinetima — koji je svečano počeo sa radom u septembru iste 2017. godine na 84. Vukovom saboru — trajno je rešen višedecenijski nedostatak kapaciteta za višednevni boravak đaka, studenata slavistike i istraživača u okviru zaštićenog Kulturnog predela Tršić–Tronoša, a pešačka veza („Vukove bogaze”) spojila je Vukovo rodno ognjište sa manastirom u kom je krajem XVIII veka naučio prva slova.