Donje Podrinje i ušće Drine u Savu: planovi kroz Mačvu i Semberiju

Zašto se donji tok i ušće Drine obilaze kroz dva odvojena plana?

Severno od Loznice, Lešnice i Janje reka Drina ulazi u široku ravnicu sa malim padom korita (ispod 90 do 75 metara nadmorske visine), u kojoj njena snažna vodena masa taloži šljunak i pesak, cepa se u rukavce i vekovima pomera svoje meandre levo i desno. Zbog tog stalnog premeštanja matice u 19. i 20. veku, katastarske i državne linije u donjem toku na pojedinim mestima seku stare rečne okuke („starače” i „drinjače”), dok neposredni priobalni pojas prekrivaju vodoplavne topolovo-vrbove šume, odbrambeni nasipi i poljoprivredni atari.

Takva geografija znači da duž same vode ne postoji neprekidno šetalište, već se prostor čita kroz dva jasna, samostalna regionalna plana: Plan 1 kroz Mačvu u Srbiji (desna obala) i Plan 2 kroz Semberiju u Bosni i Hercegovini (leva obala). Ukoliko putnik želi da u istom danu poveže obe strane, prelazak automobilom obavlja se isključivo preko međunarodnog drumskog graničnog prelaza Badovinci – Pavlovića most (ili severnije na Savi preko prelaza Sremska Rača – Rača).

Plan 1 (Srbija): kroz Mačvu od Lešnice i Bogatića preko Badovinaca do Crne Bare

Putnici koji kreću iz pravca Loznice ulaze u ravničarski pojas kod varošice Lešnica (u sastavu Grada Loznice, u ravnici između ušća Jadra u Drinu i severozapadnih padina planine Cer, poznate i po obnovljenoj železničkoj deonici pruge kroz Podrinje). Odatle put vodi severno kroz Mačvanski Prnjavor u Opštinu Bogatić, gde u selu Sovljak (5 km od Bogatića ka Crnoj Bari) vredi zastati u Etno-parku „Sovljak” — zaštićenoj mačvanskoj okućnici s kraja 19. i početka 20. veka sa kućom s hajatom, vajatima, ambarom, čardakom i zbirkom slika mačvanskih slikara pod starim lipama.

Glavna drinska tačka Mačve jeste prostrano selo Badovinci (4.539 stanovnika prema Popisu 2022. godine), smešteno uz desni priobalni pojas donje Drine i prilaz Pavlovića mostu, podignutom 1990-ih godina kao ključna drumska spona Mačve i Semberije. Od Badovinaca regionalni put nastavlja desetak kilometara severno u selo Crna Bara (zavičaj književnih junaka Janka Veselinovića i Hajduk Stanka), odakle obeleženi lokalni javni put i odbrambeni nasip u potesu Parašnice vode do uređenog izletničkog prilaza na desnoj obali sa kog se po suvom vremenu posmatra veličanstveni susret dveju reka — ušće Drine u Savu, gde se bistrija zelenkasta voda Drine posle više od tri stotine kilometara toka uliva u široku i sporu maticu Save.

Plan 2 (Bosna i Hercegovina): kroz Semberiju od Janje i Bijeljine ka Rači

Na levoj obali Drine, na teritoriji Grada Bijeljina u Republici Srpskoj, Bosna i Hercegovina (prema Popisu stanovništva u BiH iz 2013. godine gradska administrativna celina imala je 107.715 stanovnika, a samo gradsko naselje Bijeljina 42.278), izlet počinje u starom priobalnom naselju Janja. Položena na mestu gde se rečica Janja uliva u donju Drinu, jedanaest kilometara južno od Bijeljine na magistrali ka Zvorniku, Janja čuva prepoznatljivu ravničarsku čaršiju, obnovljenu Atik džamiju i hram Svetog proroka Ilije, kao i vidljive vodoprivredne nasipe uređene nakon teških poplava iz maja 2014. godine.

Vožnja jedanaest kilometara severno uvodi u središte Bijeljine, glavnog urbanog središta Semberije. Pešački krug u centru grada obuhvata Muzej Semberije (smešten u zgradi nekadašnjeg osmanskog Konaka iz 1876. godine, sa bogatim praistorijskim, rimskim, srednjovekovnim i etnološkim zbirkama ravnice između Drine, Save i Majevice), susednu Sultan Sulejmanovu Atik džamiju u centru čaršije, manastir Svetog Vasilija Ostroškog i prostrani Gradski park, zasađen početkom 1890-ih godina kao prvi planski perivoj u ovom delu Posavine i Podrinja.

Severoistočno iz Bijeljine javni magistralni put vodi preko banje Dvorovi i plodnih semberijskih sela (Međaši, Balatun, Velino Selo) ka mostu u Rači na Savi, prolazeći kroz ravničarsko međurečje u kom se sa javnih saobraćajnica i nasipa čita prostrani agrarni pejzaž završetka drinskog sliva.

Kako skratiti obilazak na jednoj obali prema raspoloživom vremenu?

Oba plana lako se prilagođavaju kratkom popodnevnom izlasku od dva do tri sata. Na srpskoj strani u Mačvi dovoljno je povezati Etno-park u Sovljaku kod Bogatića, prolazak kroz Badovince i odlazak javnim putem kroz Crnu Baru do uređenog pogleda na ušće Drine u Savu (svega 22 kilometra vožnje u jednom smeru po potpuno ravnom terenu).

Na bosanskohercegovačkoj strani u Semberiji najpreglednija kraća varijanta obuhvata posetu Muzeju Semberije, Atik džamiji i šetnju Gradskim parkom u centru Bijeljine uz petnaestominutnu vožnju do Janje i ušća reke Janje u Drinu, bez ulaska u duboki severoistočni atar prema Savi — naročito u rano proleće ili kasnu jesen kada su ravničarska polja pod gustom jutarnjom maglom ili visokim vodama. Ako se pak u istom danu odlučite da preko graničnog prelaza Pavlovića most povežete Bijeljinu i Badovince (udaljene međusobno svega petnaestak kilometara vožnje), u svega pola sata prelaska iz Semberije u Mačvu dobićete redak presek obe ravničarske obale kojima se završava čitav put reke Drine.