Badovinci

Mačva uz donju Drinu: geografsko određenje, poljoprivredni pejzaž i stanovništvo

Kao što na levoj obali završnog toka Drine počinje ravnica Semberije, tako se na desnoj obali severno od ušća Jadra i Lešnice otvara Mačva — prostrana, niska aluvijalna ravan oivičena Drinom na zapadu, Savom na severu i planinom Cer na jugu. U regionalnoj geografiji Mačva se precizno određuje kao susedna panonska oblast čija zapadna ivica (opština Bogatić i zapadni rub šabačkog atara) neposredno pripada pojasu donjeg Podrinja.

U samom središtu tog drinskog ruba Mačve, na nadmorskoj visini od oko 86 metara i sedam kilometara zapadno od opštinskog sedišta u Bogatiću, razvili su se Badovinci, jedno od demografski i prostorno najvećih sela u čitavoj Mačvi i zapadnoj Srbiji. Prema konačnim rezultatima Popisa stanovništva 2022. godine Republičkog zavoda za statistiku, naselje Badovinci ima 4.077 stanovnika. Naselje odlikuje tipičan panonsko-mačvanski ušoreni plan širokih ulica sa drvoredima lipa i prostranim ekonomskim dvorištima, oslonjen na duboko plodno zemljište rečnih nanosa, obilje plitkih podzemnih voda (kao i hidrotermalne potencijale Mačve), razvijeno ratarstvo, povrtarstvo i stočarstvo.

Tradicionalni graditeljski lik sela čine prostrana mačvanska domaćinstva u kojima su iza uličnih kuća sa lučnim tremom („gonkom”) pravilno raspoređeni drveni čardaci i koševi za kukuruz, ambari, magaze i duboki bunari u šljunkovitoj izdani. Takvo seosko nasleđe čitave opštine zaokruženo je i u obližnjem etno-parku u Sovljaku i geotermalnom basenu Bogatića, svega nekoliko kilometara istočno od Badovinaca.

Meandarska Drina, šljunkoviti sprudovi i „Drinska ada”

Kod Badovinaca reka Drina ima sasvim drugačiju ćud nego u gornjim i srednjim klisurama: izgubivši nagib planinskog toka, ona usporava, taloži ogromne količine šljunka i peska donetog iz brdskog sliva i račva se u prostrane meandre, rukavce, mrtvaje (starače) i rečna ostrva — drinske ade. Zbog neprestanog prirodnog pomeranja matice tokom XIX i XX veka u odnosu na stare katastarske granice utvrđene još u XIX veku, atar Badovinaca i susednih semberijskih sela poznat je geografima po parcelama, njivama i šumarcima koji su promenom toka ostali na suprotnoj strani vode.

Prostrani šljunkoviti sprudovi, topoljaci i vrbaci pored mosta u ataru Badovinaca (u izletničkom govoru prepoznatljivi kao „Drinska ada” i badovinačka plaža) leti oživljavaju kao prirodno kupalište, ribolovački teren za lov soma, mrene i škobalja i mesto zavičajnih likovnih i kotlićarskih okupljanja kraj vode, uz oprez koji uvek nalažu brze i promenljive podvodne struje nizijske Drine.

U samom selu središnji duhovni i spomenički prostor čini Crkva Svete Trojice, pored koje stoji memorijalno obeležje („Spomenik pod lipom”) posvećeno teškom stradanju civilnog stanovništva Badovinaca i Mačve tokom kaznenih pohoda u avgustu 1914. godine, kao i palim borcima u oslobodilačkim ratovima.

Pavlovića most iz 1996. godine i pravac ka ušću Drine u Savu

Vekovima su poljoprivrednici i trgovci iz Badovinaca i Mačve prelazili Drinu prema Semberiji skelom na užetu koja je spajala badovinačku obalu sa selom Popovi. Prekretnica u saobraćajnom otvaranju sela nastupa u avgustu 1996. godine, kada je završen i pušten u saobraćaj drumski Pavlovića most, podignut na inicijativu i sredstvima privrednika i zadužbinara Slobodana Pavlovića (rodom iz susednih Popova u Semberiji). Otvaranjem međunarodnog graničnog prelaza Badovinci – Pavlovića most, uspostavljena je najdirektnija drumska linija između Bogatića, Šapca i Sremske Mitrovice na jednoj i Bijeljine (udaljene svega trinaestak kilometara od sela) na drugoj obali.

Severno od Badovinaca lokalni mačvanski put prati poslednje velike meandre desne obale Drine kroz Salaš Crnobarski i istorijsku Crnu Baru (rodno mesto ustaničkog vojvode Stojana Čupića — Zmaja od Noćaja i poprište Drinske bitke u septembru 1914. na Parašnici), odakle nasip i poljski prilazi izlaze na tihi ravničarski prostor ušća Drine u Savu naspram semberijskog Crnjelova (praktični javni prilazi na obe obale razrađeni su u vodiču izlet kroz donje Podrinje i prema ušću).

Istorijski drinski prelazi u Mačvi i savremeni život uz nasip

Pogranični prostor Badovinaca, Salaša Crnobarskog i Crne Bare u Prvom srpskom ustanku bio je poprište stalnih prelazaka preko drinskih gazova i ada, koje je branio mačvanski vojvoda Stojan Čupić — Zmaj od Noćaja. Tokom kasnog leta i jeseni 1914. godine, u uvodnim i rovovskim etapama Bitke na Drini, oko badovinačkih sprudova, Kurjačice i poluostrva Parašnica vodile su se višenedeljne ogorčene borbe srpske vojske protiv austrougarskih pontonskih prelaza iz pravca Semberije.

U savremenoj privredi opštine Bogatić, Badovinci predstavljaju ogledalo intenzivne mačvanske poljoprivrede: hiljade hektara oranica iza odbrambenog drinskog nasipa daju visoke prinose žitarica, soje, ranog povrća pod plastenicima i stočne hrane, dok u samom selu deluju kulturno-umetnička društva, zanatske radionice i zavičajne smotre koje neguju staro mačvansko pevanje, konjarstvo (čuvene mačvanske fijakere i lipicanere) i slikarsku koloniju inspirisanu vrbacima i rukavcima donje Drine.

Između ušorenog sela i samog korita reke pruža se pojas odbrambenog nasipa, plavnih šuma vrbe i topole („forlanda”) i šljunkarskih terasa koji prima prolećne i jesenje vodene talase kakvi su zabeleženi i tokom velikih poplava u maju 2014. godine. Drumskim pravcima Badovinci su neposredno uvezani sa Bogatićem (7 km), Šapcem (28 km), Sremskom Mitrovicom (30 km) i južnim drinskim pravcem preko Prnjavora i Lešnice ka Loznici.