Kraljevski karneval u Banji Koviljači

Zašto karneval u Banji Koviljači nosi naziv „Kraljevski” i kako je osnovan 2011.

Identitet Kraljevskog karnevala neposredno se oslanja na zlatno doba Banje Koviljače iz prvih decenija XX veka, kada je ovo podrinjsko lečilište uz desnu obalu donje Drine i u podnožju planine Gučevo postalo kraljevska banja dinastije Karađorđević. Nakon što je kralj Petar I Karađorđević 1908. godine podigao savremeno sumporno kupatilo, a kralj Aleksandar I Karađorđević 1932. godine svečano otvorio reprezentativnu dvoranu Kur-salon građenu po uzoru na bečki kursalon, u banjskom parku su između dva svetska rata redovno priređivani letnji kostimirani balovi, promenadni koncerti, cvetna korza i svečane povorke gostiju iz čitave Kraljevine Jugoslavije i srednje Evrope.

U nameri da obnovi duh nekadašnjeg mondenskog banjskog života i obogati kasnoletnju i ranojesenju turističku sezonu u dolini Jadra i Drine, 2011. godine pokrenut je Međunarodni Kraljevski karneval. Nosilac inicijative bilo je Udruženje građana „Kraljevski karneval” iz Banje Koviljače, uz domaćinstvo Specijalne bolnice za rehabilitaciju „Banja Koviljača”, podršku Grada Loznice i Turističke organizacije grada Loznice, kao i uključenje u mrežu Federacije evropskih karnevalskih gradova (FECC).

Ulaskom u kalendar FECC-a, Banja Koviljača povezala se sa karnevalskim gradovima u Srbiji (poput Bele Crkve, Vrnjačke Banje, Leskovca, Šapca i Pančeva) i zemljama jugoistočne Evrope, pa su u park pod Gučevom počele da pristižu organizovane trupe sa mažoretkinjama, duvačkim i bubnjarskim sastavima, istorijskim salonskim kostimima i stilizovanim maskama iz različitih kulturnih epoha.

Protokol na terasi Kur-salona i defile do centralne banjske fontane

Scenski raspored Kraljevskog karnevala u potpunosti prati arhitektonsku osu banjskog parka. Zvanični početak manifestacije priređuje se u popodnevnim i predvečernjim satima na monumentalnom stepeništu i terasi dvorane Kur-salon, gde domaćini iz Banje Koviljače, predstavnici Grada Loznice i međunarodni delegati Federacije evropskih karnevalskih gradova svečano primaju predvodnike karnevalskih trupa, razmenjuju znamenja i proglašavaju karneval otvorenim.

Sa terase Kur-salona formira se duga kostimirana kolona koja kreće u svečani defile kroz centralnu cvetnu aleju parka prema velikoj kružnoj centralnoj fontani. Upravo oko fontane postavlja se glavni podijum sa ozvučenjem i osvetljenjem, okružen hiljadama posetilaca, banjskih gostiju i meštana Loznice i Malog Zvornika. Svaka grupa pred fontanom izvodi pripremljenu petominutnu koreografsku tačku, pa se u istoj večeri smenjuju dve vrste kostima: autentične i stilizovane tradicionalne nošnje i folklorne maske sredina iz kojih gosti dolaze (uključujući zvončare, kurente i etno-ansamble) i raskošne epohe dvorskih haljina, venecijanskih i savremenih scenskih maski.

Važnu ulogu u strukturi manifestacije imaju i dečje i školske grupe iz predškolske ustanove i osnovnih škola sa područja Grada Loznice i Banje Koviljače, koje sa nastavnicima i roditeljima nedeljama pre događaja izrađuju tematske grupne maske inspirisane prirodom Drine, pčelama, šumskim svetom Gučeva, bajkama i istorijskim ličnostima Jadra.

Četvrti međunarodni Kraljevski karneval u septembru 2014. — plan i održani defile

Četvrto izdanje Međunarodnog Kraljevskog karnevala u Banji Koviljači održano je u petak, 19. septembra 2014. godine, svega mesec i po dana nakon što je jako bujično nevreme od 5. i 6. avgusta 2014. poplavilo ulice, parkovske staze i objekte u Banji Koviljači i Loznici. Uređenje banjskog perivoja i uspešno održavanje međunarodne smotre sredinom septembra imalo je stoga poseban značaj za normalizaciju turističkog života u lečilištu.

Hronika četvrtog Kraljevskog karnevala iz septembra 2014. pruža i poučan uvid u razliku između predviđenog najavnog plana organizatora i konačnog bilansa održane večeri. Dva dana uoči manifestacije, 17. septembra 2014., organizatori su za početak u petak 19. septembra u 17 časova na terasi Kur-salona najavili očekivani dolazak oko 30 karnevalskih grupa iz zemlje i inostranstva — uključujući delegate FECC-a sa grupama iz Slovenije, Hrvatske, Bugarske, Bosne i Hercegovine i Severne Makedonije (tadašnje Makedonije), predstavnike pet karnevalskih gradova iz Srbije, kao i sedam osnovnih škola sa teritorije Loznice i Predškolsku ustanovu „Bambi”.

Na samom održanom 4. međunarodnom Kraljevskom karnevalu uveče 19. septembra 2014. godine u Banji Koviljači u defileu i programu nastupilo je ukupno 26 karnevalskih grupa sa oko 300 kostimiranih učesnika iz Srbije i zemalja okruženja. Manifestacija je, u skladu sa protokolom, otvorena predstavljanjem karnevalskih delegacija na terasi Kur-salona, nakon čega je povorka prošla kroz središnji deo parka do centralne fontane, gde je svih 26 grupa izvelo svoje koreografske tačke u organizaciji Udruženja građana „Kraljevski karneval” i uz domaćinstvo Specijalne bolnice za rehabilitaciju „Banja Koviljača”.

Arhitektonsko okruženje karnevala i veza sa Gučevom i Drinom

Šetnja trasom kojom prolazi karnevalska povorka ujedno je i najbolji uvod u graditeljsko nasleđe Banje Koviljače. Pored samog Kur-salona iz 1932. godine i kružne centralne fontane, duž parkovskih staza raspoređene su stare banjske vile s početka XX veka — među njima vile „Bosna”, „Hercegovina”, „Dalmacija” i „Koviljača” — kao i kupatilo kralja Petra I sa kupolom u središtu kompleksa Specijalne bolnice.

Od oboda banjskog parka za svega nekoliko minuta stiže se na desnu obalu donje Drine i izletište Žićina plaža, dok u suprotnom smeru vijugavi asfaltni put i obeležene šumske staze vode uz padine Gučeva do Spomen-kosturnice na Crnom vrhu, spajajući banjsku arhitekturu i planinski vidikovac u celinu opisanu u vodiču za izlet Banja Koviljača – Gučevo.