Banja Koviljača i Gučevo: od banjskog parka do Crnog vrha

Zašto su Banja Koviljača i Gučevo prirodan par za isti dan?

Na šestom kilometru jugozapadno od centra Loznice, u prostranom rečnom luku gde se aluvijalna ravan donje Drine naglo oslanja na prvi planinski bedem zapadne Srbije, leži Banja Koviljača (gradsko naselje u sastavu Grada Loznice, sa 4.618 stanovnika prema Popisu 2022. godine). Odmah iznad poslednjih banjskih vila uzdiže se rasedni odsek planine Gučevo, čije guste bukove šume štite lečilište od jugoistočnih vetrova, dok iz podzemnih rasednih linija u podnožju izbijaju termomineralne sumporovite i gvožđevite vode.

Upravo taj oštar prelaz iz ravnice u planinu čini ovaj izlet izuzetno zahvalnim: na horizontali od svega tri kilometra vazdušne linije spajaju se reprezentativni građanski parter kraljevske banje na 128 metara nadmorske visine i otvoreni memorijalni vidikovac na Crnom vrhu (779 m), sa kog se čita čitavo donje Podrinje od Zvorničke klisure do ravnica Mačve i Semberije.

Prvi deo izleta: šta obuhvata kružna šetnja parkom u Banji Koviljači?

Obilazak počinje ulaskom u centralni banjski park, projektovan početkom 20. veka na površini od oko četrdeset hektara po ugledu na zapadnoevropske lečilišne perivoje. Središte kompozicije čini velika kružna fontana iz koje se zvezdasto račva osam prostranih šetnih dijagonala oivičenih cvetnim rundelama i visokim stablima crvenolisne bukve, graba, lipe i egzotičnih četinara. Pošto u čitavom parku nema nikakvog uspona, šetnja teče laganim korakom u krug oko istorijskih zdanja podignutih u doba dinastije Karađorđević.

Severno uz samu ivicu glavne aleje dominira raskošna dvorana Kur-salon, svečano otvorena u avgustu 1932. godine pod pokroviteljstvom kralja Aleksandra I Karađorđevića po uzoru na bečki parkovski paviljon, poznata po balskim i koncertnim dvoranama, ali i po tome što je u njoj početkom aprila 1941. godine zasedala jugoslovenska vlada uoči povlačenja, dok u savremeno doba njen parter oživljava tokom manifestacije Kraljevski karneval. Nekoliko desetina metara istočnije u parku stoji prepoznatljiva zgrada Sumpornog kupatila kralja Petra I sa zelenom kupolom, građena od 1904. do 1908. godine iznad samih lekovitih izvora i blatnih kupki.

Širi prsten parka zaokružuju istorijske vile s početka 20. veka — pre svega reprezentativne vile Dalmacija i Hercegovina (građene za boravak članova kraljevske porodice), kao i vile Bosna, Koviljača i niz starih građanskih letnjikovaca duž prilaznih ulica. Posetioci koji pre planinskog uspona žele neposredan dodir sa samom rekom mogu se iz parka spustiti nepuna dva kilometra zapadno do šljunkovite desne obale Drine kod Žićine plaže.

Drugi deo izleta: asfaltiranim putem ili šumskom stazom na Crni vrh Gučeva?

Za izlazak sa banjskog partera na Crni vrh Gučeva (779 m n.v.) postoje dva proverena i jasno obeležena pravca čiju razliku treba pažljivo proceniti pre polaska.

Drumska varijanta (oko 9,5 km u jednom smeru): Iz Banje Koviljače izlazi se državnim putem IB reda br. 26 južno prema Malom Zvorniku i već nakon dva kilometra, u naselju Gornja Koviljača, skreće levo uzbrdo na asfaltirani planinski put za Gučevo. Saobraćajnica se u umerenim krivinama penje oko sedam i po kilometara kroz visoku bukovu šumu pored odmarališta i planinarskog doma sve do uređenog parkinga na 750 metara nadmorske visine, neposredno ispod otvorenog stepeništa Spomen-kosturnice. Put je asfaltiran u celoj dužini, ali je užeg profila, pa u krivinama zahteva oprezno mimoilaženje.

Planinarska pešačka varijanta (oko 4,5 km u jednom smeru): Obeležena planinarska staza polazi direktno sa južnog oboda banjskog parka (iznad Kur-salona i vodoskoka) i odmah ulazi pod krošnje guste šume. Pošto na svega četiri i po kilometra dužine savladava oko 650 metara visinske razlike, staza je izrazito strma i ne spada u parkovsku šetnju: zahteva dublju sportsku ili planinarsku obuću sa dobrim trenjem, dovoljne zalihe vode i suvo vreme, jer je glinovito šumsko tlo pod opalim bukovim lišćem posle kiše veoma klizavo.

Završnica na koti 779 m: Spomen-kosturnica i pogled na meandre Drine

Na samom grebenu Crnog vrha, na zaravni oslobođenoj visoke šume sa zapadne strane, uzdiže se Spomen-kosturnica na Gučevu, piramidalni obelisk od veštačkog kamena visok 16,85 metara sa raširenim krilima dvoglavog orla na vrhu. Spomenik je 1929. godine podiglo Udruženje rezervnih oficira i ratnika nad zajedničkom kosturnicom u kojoj su pohranjeni posmrtni ostaci srpskih i austrougarskih vojnika palih tokom pedeset pet dana ogorčenih rovovskih borbi u jesen 1914. godine — poznatih u vojnoj istoriji kao Gučevska bitka ili „Bitka iznad oblaka”, vođena u sklopu šire Bitke na Drini (i prostorno i vremenski odvojena od avgustovske Cerske bitke obeležene u Tekerišu).

Sa kamene terase ispred sarkofaga i kosturnice otvara se jedan od najširih pogleda u čitavom Podrinju. Duboko u podnožju vidi se krov Kur-salona, obod nekadašnje železničke stanice na pruzi kroz Podrinje i zeleni krug Banje Koviljače, a iza njih srebrnasta traka Drine koja vijuga kroz prostranu ravnicu između Mačve na istoku i Semberije sa Bijeljinom i Janjom na zapadu, dok severni horizont zatvara dugački greben planine Cer.

Za posetioce koji traže najlakšu, kraću varijantu bez napornog hoda, preporučuje se prepodnevna jednosatna šetnja kružnim alejama oko fontane i Kur-salona, a zatim petnaestominutna vožnja automobilom preko Gornje Koviljače do parkinga pod samim vrhom Gučeva, gde do ograde vidikovca preostaje svega dvesta metara blagog prilaza. Time ceo izlet ostaje potpuno dostupan porodicama i starijim putnicima, a ostavlja dovoljno popodnevnog vremena i za posetu obližnjoj Loznici ili Tršiću.