Kućica na Drini kod Bajine Bašte
Kućica na Drini mala je drvena građevina podignuta na usamljenoj krečnjačkoj steni usred matice reke Drine, na severnom izlazu iz Bajine Bašte prema Rogačici i Ljuboviji. Nastala u leto 1968. i 1969. godine kao skromno sklonište grupe lokalnih plivača na čelu sa Milijom Mandićem, kućica je tokom pet decenija šest puta nošena visokim bujicama i svaki put iznova građena zaslugom meštana. Nakon što je fotografija mađarske autorke Irene Beker objavljena u časopisu National Geographic u avgustu 2012. godine, postala je najprepoznatljiviji vizuelni simbol srednjeg toka Drine.
Kako su plivači u leto 1968. i 1969. podigli prvo sklonište na steni Ostenjak
Za razliku od monumentalnih kamenih zadužbina ili državnih građevina, priča o Kućici na Drini potekla je iz spontane rečne svakodnevice mladih iz Bajine Bašte neposredno nakon što je 1966. godine uzvodno u Perućcu puštena u rad hidroelektrana, čija je dubinska voda primetno rashladila letnju Drinu. Na severnom rubu grada, kod plaže i virova gde usred matice iz vode štrči oštra krečnjačka stena u lokalnom govoru zvana Ostenjak, grupa dečaka i mladića u leto 1968. godine dovukla je sa obale daske od porušene šupe i naplavljenu građu kako bi ublažila oštre ivice kamena na kojima su se sunčali posle plivanja.
Kada je već iste jeseni nabujala reka odnela položene daske, sedamnaestogodišnji Milija Mandić zvani Gljiva (1952–2017) sa bratom Milanom i grupom drugova odlučio je u leto 1969. godine da na steni podigne pravo jednosobno drveno sklonište sa dvovodnim krovom koje bi kupače štitilo od jakog sunca i iznenadnih letnjih pljuskova sa Tare. Građevinski materijal — grede, daske i pokrov — prevožen je na stenu običnim drvenim čamcima i kajacima, dok su krupniji komadi građe puštani u vodu par kilometara uzvodno, a zatim plivanjem i veslima hvatani u matici tačno kod Ostenjaka.
Tim poduhvatom rođeno je neformalno okupljalište generacija bajinobaštanskih kajakaša, izviđača i rečnih zaljubljenika; sam Milija Mandić kasnije je osnovao i Kajakaški klub „Drina”, ostavši do kraja života glavni čuvar i neimar kućice pri svakom njenom stradanju.
Šest rušenja u drinskim povodnjima i obnova iz 2011. sa pokretnim zidovima
Život drvene građevine usred planinske reke određen je naglim skokovima vodostaja i velikim prelivima sa hidroenergetskih brana u gornjem i srednjem toku. Od 1969. do 2010. godine visoka Drina je ukupno šest puta podizala i odnosila kućicu sa stene — između ostalog u velikim jesenjim i zimskim vodama 1979, 1988, decembra 1999. i decembra 2010. godine, kada je istorijski protok Drine potopio priobalje od Višegrada do Loznice i otrgnuo petu verziju objekta.
Pri svakoj novoj gradnji meštani su usavršavali način vezivanja konstrukcije za živu stenu. Nakon decembarskog povodnja 2010. godine, u obnovi izvedenoj tokom 2011. godine uz podršku opštine i turističke organizacije, izliveni su čvrsti betonski ankeri u procepima stene na koje je postavljena šesta, stabilnija kućica, uz jednu presudnu konstruktivnu novinu.
Na prednjoj (uzvodnoj) i zadnjoj (nizvodnoj) strani objekta ugrađeni su veliki pokretni kapci — zidne stranice na šarkama koje se pri najavi ekstremnog vodostaja podižu i učvršćuju pod krov. Kada matica poraste do visine same kućice, voda, balvani i granje ne udaraju u pun drveni zid kao u jedro, već slobodno protiču kroz samu unutrašnjost građevine. Upravo to rešenje spaslo je šestu kućicu tokom katastrofalnih majskih poplava 2014. godine, kao i tokom izuzetno visokih zimskih voda u januaru 2023. godine, kada je matica plavila pod i prolazila kroz otvorene čeljusti objekta bez rušenja krova.
| Godina / etapa | Dokumentovani događaj na steni Ostenjak |
|---|---|
| Leto 1968. | Polaganje prvih naplavljenih dasaka za sunčanje plivača na oštroj rečnoj steni |
| Leto 1969. | Milija Mandić Gljiva sa drugovima čamcima i kajacima podiže prvu drvenu kućicu |
| 1970–2010. | Šest uzastopnih stradanja objekta pri ekstremnim vodostajima Drine i obnove meštana |
| Decembar 2010 – 2011. | Velika poplava odnosi petu kućicu; 2011. podignuta šesta verzija sa pokretnim stranicama |
| Avgust 2012. | Fotografija Irene Beker objavljena u časopisu National Geographic donosi svetsku prepoznatljivost |
| Maj 2014. i januar 2023. | Otvorene uzvodne i nizvodne stranice propuštaju bujicu i čuvaju konstrukciju na steni |
Fotografija Irene Beker u časopisu National Geographic 2012. i vidikovac uz put
Više od četiri decenije Kućica na Drini bila je pre svega lokalna znamenitost Podrinja, poznata učesnicima Drinske regate koji svakog jula čamcima i splavovima prolaze pored stene na cilju spusta iz Perućca ka Rogačici. Prelomni trenutak u njenoj međunarodnoj vidljivosti dogodio se u avgustu 2012. godine, kada je časopis National Geographic u svojoj rubrici Photo of the Day objavio fotografiju mađarske putopisne fotografkinje Irene Beker (Irene Becker), snimljenu u jesenjem jutarnjem osvetljenju sa bakarnim odsjajem šume na vodi. Snimak su u kratkom roku preneli vodeći svetski mediji, uvrstivši bajinobaštansku kućicu među najneobičnije male građevine na rekama sveta.
Zbog naglog porasta broja putnika koji se zaustavljaju na magistralnom pravcu Bajina Bašta – Rogačica – Ljubovija, na povišenoj desnoj obali Drine neposredno iznad stene uređeni su bezbedno proširenje za vozila, drvena ograda, klupe i vidikovac sa informativnim tablama sa kog se čitav rečni luk, stena u matici i pošumljena leva obala u Bosni i Hercegovini (područje opštine Bratunac / Srebrenica) vide kao na dlanu.
Geomorfološka neobičnost prizora počiva na kontrastu između mirnog prostranog rečnog korita širokog više od stotinu metara i usamljenog krečnjačkog grebena koji u sredini toka odoleva matici. U zavisnosti od doba godine i rada uzvodne hidroelektrane u Perućcu, stena Ostenjak menja izgled od visokog kamenog ostrva tokom niskih letnjih voda do jedva vidljivog podnožja u zimskim i prolećnim mesecima kada smaragdna voda dodiruje same temeljne grede kućice.
Posmatranje isključivo sa uređenog vidikovca na obali
Drina oko stene Ostenjak ima izuzetno brzu, hladnu maticu (leti 10 do 14 stepeni Celzijusa) sa podvodnim strujama i naglim promenama nivoa usled rada hidroelektrane u Perućcu. Samostalno preplivavanje ili pokušaj prelaska do stene nije bezbedan — kućica se posmatra i fotografiše sa obalskog vidikovca ili iz registrovanih plovila.
Gde se tačno nalazi vidikovac i kako ga spojiti sa obilaskom kraja
Vidikovac iznad Kućice na Drini nalazi se oko dva kilometra severno od pešačkog centra Bajine Bašte na državnom putu IB reda broj 28 (deonica ka Rogačici), pa je lako dostupan i laganom pešačkom ili biciklističkom šetnjom iz grada, neposredno pored izletišta i sportskih terena na Rači i Lugu.
Kao kratka polučasovna stanica, pogled na kućicu u koritu reke predstavlja uobičajeni početak ili završetak šireg dnevnog obilaska koji obuhvata manastir Raču u podnožju Tare, Perućac sa rekom Vrelo i nekropolom stećaka Mramorje, te vidikovac Banjska stena, po redosledu prikazanom na stranici Izlet: Bajina Bašta, Perućac i Tara.
Izvori i referentna građa
- TO „Tara–Drina” Bajina Bašta (2024): Znamenitosti Bajine Bašte — Kućica na Drini.
- Turistička organizacija Srbije (2024): Bajina Bašta i Drinska regata — simboli srednjeg toka Drine.
- Akcionarsko društvo „Elektroprivreda Srbije” (EPS) (2024): Proizvodni kapaciteti na Drini — HE „Bajina Bašta”.