Drinska regata u Bajinoj Bašti

Kako je uspomena na stare drinske splavare 1994. pokrenula Drinsku regatu

Da bi se razumelo zašto je upravo u Bajinoj Bašti nastala najveća rečna manifestacija na Drini, potrebno je vratiti se u doba pre 1966. godine, kada je slobodno rečno korito kroz kanjonski tesnac između planine Tare i istočne Bosne predstavljalo jedinu saobraćajnicu za izvoz drvne građe. Sa strmih šumskih kosa Tare, Zaovina, Rastišta i Zvijezde oblovina smrče, jele i bora spuštana je drvenim rižama i čekrcima do obalskih skladišta („splavišta”) u Perućcu, Derventi i Rastištu. Tu su majstori splavari teškim gvozdenim klamfama i parenim leskovim i brezovim gužvama vezivali stotine kubnih metara trupaca u plovne splavove sastavljene od po nekoliko članaka („tabli”), dugačke i po trideset do četrdeset metara.

Na prednjem i zadnjem kraju splava stajala su dugačka drvena vesla — kormani — kojima su dvojica do četvorica splavara u opancima i suknenim čakširama upravljala grdosijom kroz matice, podvodno stenje, vrtloge i zapenušane bukove srednje i donje Drine. Plovidba od Perućca pored Bajine Bašte, Ljubovije i Zvornika do drvara na Savi u Šapcu i Beogradu trajala je danima, zavisila od prolećnih i jesenjih vodostaja i tražila izuzetnu hrabrost i poznavanje svakog spruda u reci. Kada je 1966. godine puštena u rad devedeset metara visoka betonska brana Hidroelektrane „Bajina Bašta” u Perućcu i formirano Perućačko jezero, vekovni splavarski put je prekinut, a splavarenje je iz privrednog života prešlo u zavičajno predanje.

Gotovo tri decenije po gašenju zanata, u julu 1994. godine, grupa zaljubljenika u Drinu i turističkih poslenika iz Bajine Bašte pokrenula je prvu Drinsku regatu sa jasnom namerom da oživi sećanje na stare splavare i vrati drvene splavove od četinarskih trupaca na reku. Na prvim izdanjima devedesetih godina XX veka učestvovalo je nekoliko pravih balvanskih splavova i desetine čamaca lokalnih ribolovaca, da bi tokom narednih decenija manifestacija u organizaciji Sportsko-turističkog centra, odnosno Turističke organizacije „Tara–Drina” i Opštine Bajina Bašta, izrasla u višednevni letnji praznik koji u trećoj sedmici jula na vodu izvodi više od hiljadu plovila i desetine hiljada učesnika.

Konstrukcija tradicionalnih drinskih splavova koji i u savremenim izdanjima predvode povorku čuva staru splavarsku terminologiju potarskog kraja. Trupci su se nekada sklapali u trapezaste članke zvane „table”, povezane poprečnim jarmovima („jarmacima”), gvozdenim klinovima i savitljivim drvenim gužvama, dok je dugačko krmeno i pramčano veslo nosilo naziv „dumen”. Na sredini drvenog splava ložilo se malo ognjište na sloju zemlje i šljunka za kuvanje kafe i grejanje posade pokvašene ledenom drinskom vodom, a najiskusniji splavar — „dumdžija” — izdavao je kratke komande pre ulaska u svaki oštar rečni zavoj ili kameni buk.

Detaljan opis plovne trase od Perućca do ušća Rogačice (25–26 km)

Plovna trasa Drinske regate u Bajinoj Bašti duga je između 25 i 26 kilometara i pruža jedinstven spoj planinske klisure na početku i širokih šljunkovitih meandara u središnjem i završnom delu. Mesto okupljanja i porinuća plovila nalazi se u Perućcu, neposredno ispod podnožja brane HE „Bajina Bašta” i živopisnog vodopada kojim se kratka reka Vrelo — u narodu prozvana „Godina” zbog dužine toka od tačno 365 metara — obrušava u Drinu. Pošto u rečno korito ovde dotiče voda iz dubokih slojeva akumulacije Perućačkog jezera, Drina je u Perućcu kristalno providna, intenzivne smaragdnozelene boje i stalno hladna: čak i tokom julskih vrućina od preko trideset stepeni u vazduhu, temperatura vode na startu kreće se između 10 i 13 stepeni Celzijusa, stvarajući iznad matice tanak sloj jutarnje izmaglice.

Prva etapa plovidbe vodi od Perućca duž desnog podnožja Tare i naspram ravničarskog polja Skelana (Opština Srebrenica, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina) na levoj obali, gde se nalaze ostaci antičkog rimskog municipijuma. Posle desetak kilometara brze i ujednačene matice čamci prolaze ispod drumskog graničnog mosta Rača–Skelani i izletišta Rača, u zaleđu kog se u dolini reke Rače uzdiže srednjovekovni manastir Rača. Svega par kilometara nizvodno, na ulazu u gradski potez Bajine Bašte, povorka nailazi na najslikovitiji orijentir čitavog spusta — drvenu Kućicu na steni u Drini, podignutu na usamljenom krečnjačkom grebenu Crvene stene usred rečnog toka.

U drugom delu trase, nizvodno od Bajine Bašte, Drina širi korito kroz plodnu dolinu pored naselja Crvica, Petriča i Ovčinja, gradeći prostrane bele šljunkovite sprudove, rečna ostrva (ade) obrasla vrbama i niz živih, ali za rekreativne gumene čamce prohodnih brzaka. U zavisnosti od režima rada agregata hidroelektrane u Perućcu i tempa veslanja posada, celokupan spust do uređenog izletišta i pristaništa na ušću reke Rogačice u Drinu traje od tri i po do pet časova. Na čelu regate i u savremeno doba plove veliki drveni splavovi od balvana, podsećajući učesnike na izvorno poreklo događaja.

Takmičarski spust, skokovi sa mosta u Rači i sajam na šetalištu

Iako je subotnji veliki rekreativni spust najpoznatija slika manifestacije, Drinska regata u Bajinoj Bašti koncipirana je kao petodnevni julski program koji objedinjuje rečni sport, gastronomiju, narodnu radinost i muzičke večeri. U sportsko-takmičarskom segmentu organizuju se merene regatne trke veslačkih posada na brzim deonicama Drine, kao i tradicionalni egzibicioni i takmičarski skokovi sa mosta u Rači u hladnu i brzu reku, u kojima nastupaju iskusni visinski skakači iz Srbije, Bosne i Hercegovine i Crne Gore.

Prateći kulinarski dan tradicionalno se održava u senci stabala pored reke Vrelo u Perućcu, gde desetine ekipa odmeravaju umeće u pripremanju riblje čorbe u kotlićima, uz degustaciju i nastup trubačkih orkestara i izvornih grupa. Večernji sati na prostranim livadama izletišta Rača pored same obale Drine rezervisani su za koncerte popularne i rok muzike u okviru muzičkog festivala Most fest.

U samom urbanom jezgru Bajine Bašte, duž glavne pešačke ulice, tokom svih dana trajanja regate postavljen je veliki Sajam suvenira, domaće radinosti, meda i rakija. Na desetinama drvenih štandova poljoprivredna gazdinstva i udruženja iz potarskih, azbukovačkih i zlatiborskih sela izlažu šumski i livadski med sa Tare, čuvenu bajinobaštansku klekovaču i staru šljivovicu, drvene predmete inspirisane splavarskom tradicijom, pletene i tkane odevne komade i lekovito planinsko bilje.

Kako ne pomešati regatu u Bajinoj Bašti sa regatama u Ljuboviji i Zvorniku

Duž srednjeg i donjeg toka Drine tokom jula i avgusta održava se više masovnih plovidbi koje u kolokvijalnom govoru i novinskim naslovima često nose uopšten naziv „Drinska regata”. Za putnika koji planira dolazak u Podrinje presudno je da razlikuje tri geografske, organizacione i kalendarske celine koje se nastavljaju jedna na drugu nizvodno, ali nemaju zajedničku upravu niti iste datume.

Prva i najstarija jeste Drinska regata u Bajinoj Bašti (osnovana 1994), vezana za treću sedmicu jula i deonicu Perućac – ušće Rogačice (25–26 km). Druga je Drinska regata u Ljuboviji, pokrenuta početkom 2000-ih, koja se po pravilu održava druge subote jula (nedelju dana pre bajinobaštanske) na znatno dužoj trasi od oko 40 kilometara: ona polazi upravo iz Rogačice, pravi predah u Gornjoj Trešnjici ispod kanjona reke Trešnjice i završava se u Ljuboviji.

Treća grupa regata pripada avgustu i odvija se šezdesetak kilometara severnije, na donjoj Drini nizvodno od brane HE „Zvornik”. Nju čine gradske i zajedničke prekogranične regate koje organizuju Zvornik (u okviru manifestacije Zvorničko ljeto), Mali Zvornik i Loznica (Prekogranična regata Zvornik – Loznica), na mirnijoj šljunkovitoj trasi dugoj oko 25 kilometara od Malog Zvornika i Zvornika do Žićine plaže u Banji Koviljači i Šepka.

Čuvanje korita Drine i povezivanje posete sa Tarom i Perućcem

Masovni karakter julske plovidbe postavio je pred organizatore i učesnike važan zadatak zaštite vodotoka srednje Drine, tim pre što je reč o staništu mladice (Hucho hucho), lipljena i skobalja u neposrednom podnožju Nacionalnog parka Tara i naspram zaštićenog prostora Nacionalnog parka Drina u Bosni i Hercegovini. Na ulaznim punktovima u Perućcu posadama se dele vreće za odlaganje ambalaže koje se predaju na cilju u Rogačici, dok ronilački i komunalni timovi nakon završetka spusta čiste priobalje i korito.

Za putnike koji u Bajinoj Bašti borave više dana, dolazak na Drinsku regatu prirodno se nadovezuje na obilazak nekropole stećaka Mramorje u Perućcu pod zaštitom UNESCO-a, šetnju uz reku Vrelo, plovidbu kanjonom Perućačkog jezera i uspon do vidikovca Banjska stena ili akumulacije u Zaovinama, što je objedinjeno u vodiču za izlet Bajina Bašta – Perućac – Tara.

Praktična organizacija samog dana na vodi zahteva i razumevanje drumskog rasporeda u dolini: polazište u Perućcu udaljeno je od centra Bajine Bašte oko 13 kilometara uzvodno državnim putem uz desnu obalu reke, dok se cilj na ušću Rogačice nalazi oko 12 kilometara nizvodno od grada na pravcu prema Ljuboviji i Šapcu. Zbog jednosmernog rečnog spusta dugog dvadeset pet kilometara, dopremanje čamaca u ranim jutarnjim časovima do Perućca i popodnevni povratak posada sa ušća Rogačice odvijaju se unapred usmerenim saobraćajnim režimom duž magistrale koja u celosti prati desnu obalu Drine.