Dani međaša na Mačkovom kamenu

Zašto se sabor na Jagodnji zove „Dani međaša” i kako je pokrenut

Ime manifestacije potiče od stare narodne reči međaši, kojom se u zapadnoj Srbiji označavaju susedi čije se njive, zabrani, seoske utrine ili opštinski atari dodiruju na zajedničkoj granici — međi. Široki travnati greben Mačkovog kamena (923 m) na planini Jagodnji leži upravo na takvom čvorištu: tu se susreću teritorije tri opštine Mačvanskog okruga — Krupnja kao središta Rađevine na severoistoku, Ljubovije i njene brdsko-planinske oblasti Azbukovice na jugu, te Malog Zvornika na strmim zapadnim kosama koje se spuštaju pravo ka koritu Drine i Zvorničkom jezeru.

Vekovima pre savremenih asfaltnih puteva, stanovnici podjagodnjanskih sela sa sve tri strane planine — Kržave, Planine, Brštice i Tolisavca u Rađevini, Selanca i Košlja u Azbukovici, te Velike Reke, Culina i Donje Trešnjice uz Drinu — izlazili su krajem juna i početkom jula na visoke planinske livade radi koševine sena i ispaše stoke. Po završetku zajedničkog posla, odnosno seoske mobe, mladići i domaćini ostajali su na proplancima da odmere snagu u bacanju kamena i skoku udalj, zapevaju udvoje i podele zajedničku trpezu.

Kako bi se to živo planinsko nasleđe sačuvalo u doba kada su traktorske kosačice i odlazak stanovništva u gradove utišali nekadašnje mobe, 2010. godine pokrenuta je turističko-etnografska i sportska manifestacija Dani međaša. Za mesto održavanja izabran je prostor uz etno-kompleks na Mačkovom kamenu, gde blago zatalasani proplanci okruženi četinarskom i bukovom šumom pružaju prirodnu pozornicu za kosačke parcele i starinske čobanske discipline.

Pravila kosidbe ručnom kosom, narodni višeboj i planinska trpeza

Središnji i najatraktivniji događaj Dana međaša jeste takmičenje u kosidbi planinske trave ručnom kosom kovanicom. Za dobre kosače sa Jagodnje, Boranje i Sokolskih planina priprema počinje dan ranije klepanjem (otkivanjem) sečiva čekićem na malom nakovnju usađenom u panj, dok tokom samog nadmetanja oštricu osvežavaju kamenim brusom („belegijom”) koji nose u drvenom ili rožnatom vodijeru sa vodom za pojasom. Stručni žiri na izmerenim parcelama ne ocenjuje samo vreme za koje takmičar izvede otkos od početka do kraja njive, već podjednako boduje širinu zahvata, ravnomernost visine podrezane trave i čistoću otkosa bez ostavljenih nepokošenih pramenova.

Odmah uz kosačko polje odvija se narodni višeboj, sastavljen od izvornih pastirskih i seoskih disciplina koje ne traže fabričke rekvizite već oslonac u telu, ravnoteži i eksplozivnoj snazi: skok udalj iz mesta na travnatoj stazi, bacanje kamena s ramena, ekipno nadvlačenje konopca i nadvlačenje klipka. Svaka od ovih igara ima dugu tradiciju na crkvenim saborima i vašarima Rađevine i Azbukovice, pa sela sa tromeđe godinama formiraju sopstvene ekipe koje brane čast svoje mesne zajednice.

Gastronomski i muzički deo sabora prati ritam nekadašnjeg težačkog dana na planini. Dok traju nadmetanja na livadi, u zemljanim loncima i velikim kotlićima na otvorenoj vatri krčkaju se tradicionalna jela ovog kraja, pre svega posni i čobanski pasulj, kupus i proje od domaćeg kukuruznog brašna mlevenog na potočarama Kržave i Likodre. Na pozornici se smenjuju izvorne pevačke grupe koje čuvaju arhaično dvoglasno pevanje zapadne Srbije („pevanje izvika” i „na bas”), svirači na fruli i dvojnicama i folklorni ansambli iz Krupnja, Ljubovije, Malog Zvornika i Osečine.

Peti Dani međaša krajem juna 2014. godine — učesnici i rezultati

Posebnu težinu u istorijatu manifestacije imalo je peto izdanje Dana međaša, održano tokom poslednjeg vikenda juna i završeno u nedelju, 29. juna 2014. godine, kod etno-kompleksa na Mačkovom kamenu. Sabor je te godine priređen neposredno nakon katastrofalnih majskih bujičnih poplava i klizišta iz maja 2014. koja su teško razorila infrastrukturu i domaćinstva u Krupnju, kao i puteve duž Malog Zvornika i Ljubovije. Odluka da se dvodnevno saborovanje na tromeđi ipak održi okupila je veliki broj takmičara i meštana iz sve tri opštine i susedne Podgorine, pretvarajući planinski susret u simbol oporavka i međususedske solidarnosti.

Organizaciju petog sabora zajednički su sproveli Turistička organizacija opštine Krupanj, krupanjska Biblioteka „Politika”, lokalna Kancelarija za mlade iz Krupnja i Mesna zajednica Kržava, na čijem se katastarskom području nalazi sam lokalitet. U oštroj konkurenciji kosača sa planinskih sela, prvo mesto u kosidbi ručnom kosom osvojio je Mitar Divljaković iz Kržave. Takmičari iz istog rađevskog sela potvrdili su ekipnu uigranost i u najmasovnijoj disciplini višeboja, pa je ekipa iz Kržave trijumfovala u nadvlačenju konopca.

U pojedinačnim atletskim disciplinama narodnog višeboja ostvareni su zapaženi rezultati: najduži skok udalj iz mesta od 2,62 metra izveo je Dejan Pavlović iz Brštice kod Krupnja, dok je u bacanju kamena s ramena najdalji hitac od 6,27 metara postigao gostujući takmičar Nenad Petrović iz Osečine. U kulinarskom takmičenju u pripremanju posnog pasulja prvo mesto pripalo je ekipi Kancelarije za mlade iz Krupnja, a završnicu programa obeležili su nastupi pevačkih grupa, vokalnih solista i kulturno-umetničkih društava iz Rađevine i okolnih mesta.

Kako se stiže do saborišta na Jagodnji iz tri opštine međaša

Visoravan Mačkovog kamena dostupna je asfaltnim i brdskim putevima iz sva tri opštinska središta čije se međe tu dodiruju. Iz pravca Krupnja uspon je dug oko 14 kilometara i vodi dolinom reke Kržave uz postepeno savladavanje visinske razlike od preko 600 metara kroz bukove šume Jagodnje. Iz pravca Ljubovije na greben se izlazi preko prevoja Proslop i azbukovačkih kosa, dok iz pravca Malog Zvornika i obale Drine prilazni putevi vode uzvodno pored Zvorničkog jezera preko Velike Reke i Crnče.

Zbog nadmorske visine od preko 900 metara, svežeg planinskog vazduha i širokih vidika prema podrinjskim vrhovima u Srbiji i Bosni i Hercegovini, prostor Mačkovog kamena predstavlja omiljeno letnje izletište čitavog kraja. Posetioci obilazak saborišta po pravilu spajaju sa šetnjom do obližnje kamene Spomen-kosturnice iz Bitke na Drini 1914. godine i spomen-hrama Vaznesenja Gospodnjeg, u skladu sa preporučenom rutom za izlet od Krupnja do Mačkovog kamena.