Ušće Lima u Drinu i uloga Lima u slivu

Put dug 220 kilometara: od Prokletija i Plavskog jezera kroz Polimlje i Rudo do Drine

Nijedna pritoka u slivu Drine nema tako prostran i međunarodno razuđen rečni sistem kao reka Lim. Njeni izvorišni kraci rađaju se pod najvišim vrhovima Prokletija (na granici Crne Gore i severne Albanije kao Vrmoša, odnosno Grnčar i Ljuča), utičući u ledničko Plavsko jezero na oko 906 metara nadmorske visine u Crnoj Gori, odakle Lim ističe pod svojim punim imenom. Tekući na sever kroz istorijsku oblast Polimlje, reka prolazi kroz Andrijevicu, Berane, Tifransku klisuru i Bijelo Polje, a zatim kroz duboku Kumaničku klisuru prelazi u jugozapadnu Srbiju.

U srpskom delu Polimlja Lim protiče kroz Brodarevo, Prijepolje (gde prima bistru Mileševku ispod manastira Mileševa) i Priboj, nizvodno od koga sa desne strane prima svoju najveću pritoku — planinsku reku Uvac sa čitavim sistemom zlatarskih akumulacija. Odmah posle ušća Uvca Lim ulazi u istočni deo Bosne i Hercegovine (entitet Republika Srpska), gde protiče pored varoši Rudo, kroz živopisnu sutjesku Setihova i Mrsova, da bi se nakon približno 220 kilometara ukupnog toka sa desne (istočne) strane ulio u Drinu.

Duž tog dvesta dvadeset kilometara dugog puta Lim povezuje niz srednjovekovnih manastira, starih mostova i varoši Polimlja sa dolinom srednje Drine, gradeći istorijsku komunikacijsku osu kojom su vekovima prolazili trgovački karavani između jadranskog zaleđa, Raške, Stare Hercegovine i višegradskog prelaza na Drini. Kao i sama Drina, Lim je tipična kompozitna dinarska reka u kojoj se plodne kotline kod Berana, Bijelog Polja, Prijepolja, Priboja i Rudog smenjuju sa dubokim krečnjačkim i serpentinitskim klisurama.

Gde se sastaju Lim i Drina: klisura između Međeđe i Brodra uzvodno od Višegrada

Tačno mesto sastava Lima i Drine nalazi se u klisurastom pojasu na teritoriji opštine Višegrad (Republika Srpska, Bosna i Hercegovina), između naselja Međeđa i lokaliteta Brodar (nizvodno od Ustiprače i Goražda), na desetak do trinaest kilometara uzvodno od samog grada Višegrada. U geografskoj orijentaciji važno je zapaziti da se na ovoj uzvodnoj deonici obe obale Drine nalaze unutar Bosne i Hercegovine: Lim dotiče sa istoka iz susedne opštine Rudo kao desna pritoka Drine, probijajući poslednji krečnjački greben pre samog spoja dveju reka.

Pre 1989. godine ušće Lima kod Brodra bilo je divlje, hučno rečno čvorište u dubokom kamenom koritu, preko koga je u prošlosti prelazila i čuvena uskotračna istočnobosanska železnička pruga Sarajevo – Međeđa – Uvac / Višegrad – Vardište sa visokim gvozdenim mostom i tunelskim rasputnicama u steni. Izgradnjom brane Hidroelektrane „Višegrad” (oko dva i po kilometra uzvodno od Mosta Mehmed-paše Sokolovića) 1989. godine formirano je Višegradsko jezero dugo četrdesetak kilometara, čiji je uspor potopio donji kraj klisure Lima i nekadašnje brzake u Međeđi. Tako se sastav Lima i Drine pretvorio u smireni, duboki smaragdni trokraki zaliv stisnut između gotovo vertikalnih sivih krečnjačkih stena i niza putnih tunela.

Hidrološki značaj Lima u UNECE bilansu sliva i zajedničke ekološke teme

U stručnom izveštaju UNECE-a o neksusu voda, energije i ekosistema u slivu Drine, podsliv Lima izdvojen je kao najvažnija bočna arterija čitavog sistema. Sa površinom od približno 5.963 kvadratna kilometra, Lim odvodnjava blizu trideset procenata čitavog drinskog sliva i na ušću unosi u maticu prosečno više od 110 kubnih metara vode u sekundi. Tek pošto primi Lim kod Brodra (a ubrzo zatim i Crni i Beli Rzav u samom Višegradu), gornja Drina koja stiže iz pravca Foče, Ustikoline i Goražda dobija onu punu vodnu masu koja prolazi pod jedanaest lukova višegradske ćuprije i ulazi u kanjon Drine i Perućačko jezero.

Zbog te neraskidive povezanosti, svaka hidrološka i ekološka pojava u Polimlju direktno se odražava na srednju i donju Drinu. Hladne vode Lima i njegovih pritoka istorijski su činile ključni deo životnog prostora mladice (Hucho hucho), lipljena, skobalja i potočne pastrmke, dok usporeni zalivi Višegradskog jezera oko Međeđe i Brodra po formiranju akumulacije obiluju i somom, smuđem, šaranom i deverikom. Istovremeno, izveštaji UNECE-a i ICPDR-a ukazuju na to da problem prekograničnog plutajućeg otpada koji se za vreme zimskih i prolećnih bujica nakuplja na lančanicama uzvodno od HE „Višegrad” u velikoj meri potiče iz priobalnih odlagališta duž čitavog transgraničnog toka Lima i gornje Drine, zbog čega tri države razvijaju zajedničke mere zaštite reke.

Kako sagledati sastav Lima i Drine na putu između Višegrada, Goražda i Rudog

Prostor ušća Lima u Drinu nalazi se neposredno uz glavne drumske pravce gornjeg Podrinja u Bosni i Hercegovini. Magistralni put koji povezuje Višegrad i Goražde prati desnu obalu Višegradskog jezera kroz seriju galerija i tunela usečenih u liticu: upravo na lokalitetu Brodar put izlazi iz tunela direktno na visoki drumski most prebačen preko samog ušća Lima, gde se odvaja regionalna saobraćajnica koja uz dolinu Lima vodi na istok prema Rudom i dalje ka Priboju (širi kontekst gradskog obilaska nizvodno obrađuje izlet Višegrad uz Drinu).

Pošto je čitav pojas sastavaka usečen u izuzetno strmu kanjonsku stenu sa nepreglednim krivinama i neosvetljenim portalima tunela, putnici koji žele da fotografišu ili osmotre spoj dveju reka ne smeju zaustavljati vozila na samom mostu u Brodru, u tunelima niti na kolovoznoj traci, već isključivo na bezbednim proširenjima predviđenim saobraćajnom signalizacijom. Spuštanje ka vodi i plovidba u zoni Međeđe i Brodra podležu režimu akumulacije Hidroelektrane „Višegrad” i propisima plovidbe u Republici Srpskoj / Bosni i Hercegovini, uz poseban oprez zbog plutajućih drvnih nanosa i promena nivoa jezera.