Divič

Zašto je položaj Diviča jedinstven duž čitavog toka Drine

Posmatrano sa okolnih visova, malo koje naselje na Drini ima tako upečatljivu geometriju kao Divič. Na svega tri kilometra južno od gradskog središta Zvornika i oko kilometar i po uzvodno od betonske brane Hidroelektrane Zvornik, iz strme leve obale klisure odvaja se zaobljeno brdsko poluostrvo koje poput potkovice ulazi duboko u zeleno ogledalo Zvorničkog jezera, prema naselju Sakar u opštini Mali Zvornik na desnoj obali.

Kuće sa crvenim krovovima, bašte i obalska ulica nanizani su u polukružnim kaskadama oko brega, sa tri strane okruženi mirnom vodom jezera na nadmorskoj visini od oko 140 metara. Direktno iznad „vrata” poluostrva uzdižu se okomite krečnjačke stene Mlađevca i Kula Grada sa bedemima srednjovekovnog Đurđev grada, u čije je podnožje usečena trasa magistralnog puta M-19 koji iz Zvornika vodi uz jezero prema Drinjači, Bratuncu, Vlasenici i Sarajevu.

Administrativno, Divič je samostalno naseljeno mesto u sastavu Grada Zvornika (entitet Republika Srpska, Bosna i Hercegovina). Prema konačnim rezultatima Popisa stanovništva u Bosni i Hercegovini iz 2013. godine (Agencija za statistiku BiH), u naseljenom mestu Divič živelo je 853 stanovnika (unutar Grada Zvornika koji ukupno broji 58.856 stanovnika).

Stari Divič pre 1955. godine — selo drinskih splavara, burindžija i preobražaj meandra

Da bi se razumelo kako je nastalo poluostrvo Divič, potrebno je zamisliti zvorničku klisuru pre sredine XX veka. Pre pregrađivanja reke, brza Drina je na ovom mestu udarala u stenoviti masiv Mlađevca i pravila oštru okuku — rečni meandar — oko niskog, plodnog polja uz levu obalu. U toj rečnoj ravni, zaklonjenoj od severnih vetrova, vekovima je ležao stari Divič sa drvenim i kamenim kućama, starom džamijom, voćnjacima i čamdžijskim pristanima.

Drvene lađe burine, zvornikuše i veština kormilarenja kroz tesnac

Zbog položaja na samom ulazu u opasni zvornički tesnac, meštani starog Diviča bili su generacijama poznati duž cele Drine kao vrhunski rečni kormilari — splavari, burindžije i skeledžije. Oni su upravljali teškim balvanskim splavovima iz gornjeg i srednjeg Podrinja, ali i dugim drvenim teretnim lađama ravnog dna zvanim burine i zvornikuše (dugim od petnaest do dvadeset dva metra, građenim od hrastovih i borovih talpi zaptivenih mahovinom i smolom), kojima su niz Drinu prevoženi žito, suva šljiva, so, kreč, drvena građa i trgovački espap prema Loznici, Janji, Rači i Savskom slivu. Poznavajući napamet svaki podvodni greben, maticu i vir ispod Đurđev grada, divički lađari često su preuzimali kormila splavova upravo pred prolazak kroz najuže grlo zvorničke klisure.

Potapanje starog polja i podizanje amfiteatralnog naselja 1955. godine

Izgradnjom betonske brane Hidroelektrane „Zvornik” između 1948. i 1955. godine nivo vode uzvodno od tesnaca podignut je za više od dvadeset metara. Prilikom punjenja akumulacije 1955. godine nisko rečno polje starog Diviča — zajedno sa starom čaršijom, pristanima, baštama i prvobitnom seoskom džamijom — ostalo je trajno pod vodom novog jezera. Stanovnici ipak nisu napustili svoj zavičaj: svoja ognjišta preneli su nekoliko desetina metara više uz suvi središnji greben nekadašnjeg meandra, gde su u polukružnim terasama iznad kote uspora izgradili novo naselje na prostoru koji je, opkoljen jezerskom vodom sa tri strane, postao prepoznatljivo poluostrvo.

Mirne uvale za kajakaše, ribolovni revir i život uz vodu

Specifičan oblik poluostrva stvorio je sa njegove severne i južne strane dve duboke, od vetra i glavne rečne struje zaštićene jezerske uvale. Zahvaljujući toj gotovo potpuno mirnoj površini vode, u Diviču se već od šezdesetih godina XX veka razvila snažna škola kajaka i kanua na mirnim vodama, iz koje su potekli brojni uspešni veslači i kajakaški klubovi zvorničkog kraja.

Duž same obale poluostrva vodi kružna lokalna ulica pored drvenih molova za čamce, ribarskih restorana sa pogledom na jezero, kupališnih pontona i džamije u središtu naselja (obnovljene i otvorene 2011. godine), čija se bela munara ogleda u mirnoj vodi zaliva. Akvatorija oko Diviča i susednog Sakara na desnoj obali pripada najdubljem i ribom najbogatijem delu Zvorničkog jezera — poznatom po krupnim primercima soma, smuđa, šarana, deverike i bucova, čemu je na jezeru posvećena i dugovečna ribolovačka manifestacija Somovijada na Drinskom jezeru.

Kako prići Diviču i odakle se pruža najbolji pogled na poluostrvo

Prilaz naselju automobilom ili biciklom sasvim je jednostavan: tri kilometra južno od centra Zvornika (odnosno kilometar i po posle prolaska pored brane HE Zvornik) sa magistralnog puta M-19 odvaja se kratak asfaltirani spust direktno u kružnu ulicu koja u celosti obilazi obalu poluostrva. Zbog male razdaljine i blage jezerske mikroklime bez jakih strujanja u zalivima, Divič funkcioniše kao najomiljenije dnevno šetalište, kupalište i izletište Zvorničana i putnika u tranzitu kroz dolinu Drine.

Za posetioca koji želi da sagleda čitavu potkovičastu konturu Diviča iz ptičje perspektive, nezaobilazan vidikovac su južni bedemi Đurđev grada na Kula Gradu direktno iznad sela, odakle se u jednom pogledu obuhvataju meandar poluostrva, bela džamija uz vodu, brana hidroelektrane i šumovita obala Sakara u Malom Zvorniku — prizor koji prirodno povezuje stanice u okviru izleta kroz Zvornik i Mali Zvornik.