Zvorničko ljeto

Kako je 2001. godine nastalo Zvorničko ljeto i kakva mu je veza sa slavom grada

Zvorničko ljeto osnovano je 2001. godine u Zvorniku (Grad Zvornik, entitet Republika Srpska, Bosna i Hercegovina) sa idejom da letnji kulturni, muzički, likovni i rečni programi dobiju jedinstven sedmodnevni okvir na prelazu iz jula u avgust. Od prvih godina održavanja manifestacija je vezana za prvu dekadu avgusta — po pravilu od 2. do 8. avgusta — tako da sedmodnevni niz koncerata, predstava i nadmetanja na reci vrhunac dostiže 8. avgusta, na praznik Prepodobne mučenice Paraskeve — Svete Petke Trnove, krsne slave i zaštitnice grada Zvornika.

Duhovna osa praznika oslanja se na staro predanje i crkvu Svete Petke Trnove podignutu na krečnjačkom grebenu tvrđave Đurđev grad visoko iznad drinskog tesnaca. Na sam dan slave, 8. avgusta, program spaja jutarnju liturgiju u hramu na Đurđev gradu, večernje bogosluženje u sabornom i gradskom hramu, svečanu slavsku litiju centralnim ulicama Zvornika, lomljenje slavskog kolača na gradskom platou i završni večernji koncert kojim se spušta zavesa na sedmodnevnu smotru.

Tokom prve dve decenije postojanja Zvorničko ljeto izraslo je u jednu od najposećenijih letnjih gradskih manifestacija na levoj obali Drine, okupljajući stanovnike Zvornika, susednog Malog Zvornika, Loznice, Banje Koviljače, Bijeljine, Milića, Vlasenice i Šekovića, kao i brojnu zavičajnu dijasporu koja početkom avgusta boravi u Podrinju.

Četiri prostorne pozornice: gradska plaža, Kasina, Đurđev grad i Stari most

Posebnost Zvorničkog ljeta ogleda se u tome što se program ne zadržava u jednoj dvorani ili ograđenom festivalskom prostoru, već koristi prirodnu amfiteatralnost grada stisnutog između strmih obronaka Majevice i zelene matice Drine. Prva i najprostranija scena jeste gradska šljunkovita plaža pored Drine, smeštena uz samu levu obalu reke, neposredno nizvodno od gvozdenog pešačkog mosta i kilometar i po severno od brane Hidroelektrane „Zvornik”. Kada vodostaj i vremenske prilike dozvoljavaju, upravo se na gradskoj plaži postavlja velika koncertna bina na otvorenom, dok se tokom dana na istom žalu odvijaju turniri u odbojci i fudbalu na pesku, igre na vodi i kulinarska nadmetanja.

Drugo središte čine glavna pešačka ulica Svetog Save, Dom omladine i plato ispred istorijske zgrade „Kasina” u starom jezgru Zvornika. Zdanje Kasine, podignuto 1910. godine u doba austrougarske uprave kao oficirski dom, u savremeno doba čuva Narodnu biblioteku i muzejsku zbirku grada, a široki prostor ispred njegove fasade služi kao letnja gradska pozornica za kamernije muzičke večeri, kabaretske i pozorišne predstave, mini-sajam knjiga i Etno-tržnicu domaćih rukotvorina. U godinama kada su obalski tereni bili pogođeni visokim vodama Drine, plato ispred Kasine preuzimao je i ulogu glavne večernje koncertne scene čitave manifestacije.

Treći prostorni nivo uzdiže se na 407 metara nadmorske visine, među kamenim kulama i bedemima Đurđev grada, gde se u istorijskom ambijentu gornjeg grada priređuju dnevni izleti, viteške i srednjovjekovne radionice, pesnički susreti i rad likovne kolonije sa širokim pogledom na Zvorničko jezero, poluostrvo Divič i vijuganje donje Drine ka ravnici. Četvrta tačka je sam gvozdeni Most kralja Aleksandra I Karađorđevića, koji fizički i simbolički spaja Zvornik sa Malim Zvornikom na desnoj obali.

Slikarska kolonija „Paleta”, Zvornički kotlić, bazar i rečni spust

Izvan večernjih koncerata popularne, rok, narodne i tamburaške muzike, Zvorničko ljeto neguje nekoliko prepoznatljivih dnevnih celina koje traju gotovo od osnivanja manifestacije. Među njima posebno mesto zauzima višednevna slikarska radionica i kolonija „Paleta”, koju vodi istoimena zvornička umetnička radionica. Slikari i mladi polaznici stvaraju na otvorenom u gradskom jezgru, pored obale Drine i na bedemima tvrđave, ostavljajući gradu legat platana sa motivima starog mosta, drinskih čamaca i zvorničkih kula.

Na samoj obali reke redovno se održava gastronomsko nadmetanje „Zvornički kotlić”, na kom ribolovačka društva i kulinarske ekipe iz Podrinja, Semberije, Birča i Mačve pripremaju drinsku riblju čorbu i lovački gulaš. Duž glavne ulice postavljaju se drvene tezge Ljetnog bazara i Etno-tržnice sa medom, voćnim prerađevinama, duborezom, vezom i suvenirima, uz programe za najmlađe poput crtanja na asfaltu, dečjih predstava i bioskopa pod zvezdama.

Važan deo avgustovskog identiteta grada čini i plovidba Drinom. U okviru Zvorničkog ljeta organizuje se rekreativna regata na donjem toku reke nizvodno od Zvornika prema Šepku, koja se u više navrata programski i organizaciono spajala sa susednim obalama u zajedničku prekograničnu regatu „Drina je samo jedna”, obrađenu detaljnije na stranici Prekogranična regata Zvornik – Loznica. Tu avgustovsku plovidbu na slobodnom toku ispod brane treba razlikovati od julske ribolovne Somovijade na Zvorničkom jezeru u Malom Zvorniku, koja se odvija uzvodno od hidroelektrane na mirnoj jezerskoj vodi.

14. Zvorničko ljeto (2–8. avgust 2014) — sedam večeri ispred „Kasine”

Četrnaesto izdanje manifestacije održano je u punom sedmodnevnom trajanju od subote, 2. avgusta, do petka, 8. avgusta 2014. godine, u organizaciji Doma omladine Zvornik i pod pokroviteljstvom tadašnje Opštine Zvornik (koja je krajem naredne, 2015. godine dobila status Grada Zvornika). Budući da je 2014. godina u čitavom slivu Drine bila obeležena teškim majskim poplavama u Podrinju i promenljivim vodostajima koji su uticali na priobalni pojas, centralni večernji programi 14. Zvorničkog ljeta bili su u celosti postavljeni u samom gradskom jezgru, na letnjoj pozornici ispred zgrade „Kasina”.

Manifestaciju je 2. avgusta 2014. na platou ispred Kasine otvorio koncert novosadskog ženskog akustičkog kvarteta „Frajle”, dok je završnica na praznik Svete Petke Trnove, u petak uveče 8. avgusta 2014, zaokružena koncertom novosadskog tamburaškog orkestra „Romansa”. Tokom sedam uzastopnih večeri program je bio žanrovski raznovrstan i prilagođen različitim generacijama publike: na bini ispred Kasine nastupili su frontmen niške rok grupe „Galija” Nenad Neša Milosavljević, beogradski dramski umetnik Goran Sultanović sa svojim muzičko-poetskim kabareom, banjalučki kantautor Boris Režak, beogradski pop-hiphop sastav MVP i bariton Miloš Radović sa repertoarom šansona, starogradskih pesama i evergrin melodija.

Uporedo sa večernjim koncertima, 14. Zvorničko ljeto obuhvatilo je pozorišne predstave, rad likovne radionice, ulični sajam knjiga, projekcije otvorenog bioskopa i Etno-tržnicu, dok su obalski i rečni segment činili tradicionalno takmičenje u pravljenju riblje čorbe i spust regate na Drini, potvrđujući otpornost kulturnog života grada u jednoj od najzahtevnijih godina za čitav podrinjski kraj.

Zvorničko ljeto u avgustu 2016. i razvoj gradske manifestacije

Avgustovski ciklus 2016. godine (šesnaesto Zvorničko ljeto, u regionalnim najavama sa desne obale Drine pominjano i pod nazivom Zvorničko kulturno leto) bio je prvo izdanje održano nakon što je Zvornik krajem 2015. godine administrativno stekao status Grada Zvornika u okviru Republike Srpske (Bosna i Hercegovina). Početkom avgusta 2016. godine programska šema ponovo je okupila bogat niz muzičkih izvođača, dnevnih kulturnih radionica, sajamskih štandova i obalskih dešavanja u sedmici koja vodi ka krsnoj slavi grada 8. avgusta.

U istom avgustovskom rasponu 2016. godine rečni život zvorničko-lozničkog Podrinja obeležila je i snažna povezanost obe obale: dok su se u Zvorniku nizali koncertni, likovni i duhovni programi Zvorničkog ljeta i susret na Starom mostu, u subotu 6. avgusta 2016. plovila je i dvanaesta regata niz donju Drinu od Malog Zvornika ka Žićinoj plaži u Banji Koviljači. Time je prva sedmica avgusta učvršćena kao zajednički letnji vrhunac turističke sezone u čitavom zvorničkom području.

Prelaskom Zvornika u status grada ojačana je i saradnja lokalnih ustanova kulture — Doma omladine, Narodne biblioteke i muzejske zbirke i Turističke organizacije grada Zvornika — na oblikovanju pratećih dnevnih programa za porodice, mlade stvaraoce i goste iz okruženja. Posebna pažnja u novijim izdanjima posvećena je uređenju keja i pešačke obale pored Drine, čime je prostor između gvozdenog mosta kralja Aleksandra I i gradske plaže postao celodnevno šetalište na kom se prepliću sajamske tezge, izložbe na otvorenom i večernji muzički nastupi.

Orijentacija kroz Zvornik i prelazak sa desne na levu obalu Drine

Svi glavni prostori na kojima se odvija Zvorničko ljeto međusobno su udaljeni desetak minuta laganog hoda kroz ravni priobalni pojas grada: od pešačkog Mosta kralja Aleksandra I Karađorđevića staza vodi neposredno na gradsku plažu pored Drine sa jedne strane, odnosno u pešačku zonu Ulice Svetog Save i do zgrade „Kasina” sa druge strane. Uspon do tvrđave Đurđev grad i crkve Svete Petke Trnove vodi uređenom pešačkom serpentinom iz gradskog jezgra ili asfaltnim putem sa prevoja na magistrali prema Tuzli i Sarajevu.

Putnici koji na manifestaciju dolaze iz pravca Srbije treba da razlikuju namenu graničnih prelaza: Stari gvozdeni most između centra Malog Zvornika i centra Zvornika služi kao granični prelaz za pešake (uz važeći lični dokument u skladu sa međudržavnim režimom Srbije i Bosne i Hercegovine), dok se prelazak putničkim automobilima i autobusima obavlja par kilometara severnije, preko drumskog mosta Karakaj – Mali Zvornik, kako je prikazano u vodiču za izlet Zvornik i Mali Zvornik.